Aş İle Hissi Karıştırmamak:
Duygusal Açlık İle Nasıl Baş Edilir?


Bu dünyaya adım attığımız günden itibaren, yemeği; sevgi, bakım ve şefkatle ilişkilendirmeyi doğal olarak öğreniriz. Bebekliğimizde, annemizin sütüyle beslenirken güven içinde kucaklanmaya ve hafifçe sallanmaya alışırız. Çocukluğumuzda, akıllı uslu olduğumuz için çoğu kez bir yiyecekle ödüllendirilmişizdir. Belki de, fiziksel veya duygusal olarak incindiğimizde en sevdiğimiz yiyecekle avutulmuşuzdur. Yetişkinliğimizde ise, büyük ihtimalle bu kendimizi ödüllendirme sistemini devam ettiririz. Moralimizi yükseltmenin ya da içimizdeki sevgi ihtiyacını doyurmanın garantili yöntemi: Yemek&
Bu şartlar altında, bu kadar çok kişinin fiziksel açlık ile duygusal açlığı karıştırmasına şaşırmamak gerek. Biraz durun ve kendi yeme kalıplarınız hakkında düşünün. Sinirli, huzursuz, sıkıntılı, kızgın, üzgün, yalnız olduğunuzda, hatta bir kutlama yapmak istediğinizde yemek yer misiniz? Bu duygusal yeme seansları sırasında seçilen yiyecekler çoğunlukla yağlı, tuzlu, tatlı ve/veya bol kalorili oluyor.
Bu sağlıksız döngüden nasıl kurtulursunuz? İlk adım, farkındalık. Yeme alışkanlıklarınızın farkında olmak için kullanacağınız en iyi yöntemlerden biri, bir yiyecek günlüğü tutmaktır. Ne zaman ve ne yediğinizin kaydını tutarken, yediğiniz sırada kendinizi duygusal olarak nasıl hissettiğinizi de belirtin. Eğer bir yiyecek günlüğü tutmak size göre değilse, bir şey yemeden önce, nasıl hissettiğinizin farkına varmak için kısa bir süre durup kendinizi değerlendirin. Her iki tekniğin de amacı, duygusal yeme alışkanlıklarınızın farkında olmanızı sağlamak ve duygusal açlığın yapıcı bir şekilde üstesinden gelmenize yardımcı olmaktır.


Duygusal Açlıkla Başa Çıkmak

Bilinçli olarak duygusal açlıkla fiziksel açlığı birbirinden ayırt etmeye başladığınızda, duygularınızla baş etmek için bazı tekniklere ihtiyaç duyacaksınız. Burada bahsedeceğimiz teknikler, profesyonel yardım gerektiren ağır duygusal vakaları konu almıyor. Daha çok, fiziksel olarak aç olmadığınız halde sizi yemeye iten genel duygularla başa çıkmanızda yardımcı olmayı amaçlıyorlar.
" Duygularınızı sınıflandırın. Bir paket cipsin üzerine gözü kapalı atlamak yerine, hissettiklerinizi sınıflandırmak için kendinize biraz zaman ayırın. Bu sayede, aşırı yeme kaynaklı bir suçluluk duygusuna kapılmaksızın duygularınızı düzene sokabilirsiniz. Çoğu zaman, televizyonda ilginç bir şey olmadığı için sıkıldığınızı fark etmeniz, vaktinizi çok daha iyi değerlendireceğiniz başka bir uğraş edinmeniz için yeterlidir.
" Duygularınızla daha sonra yüzleşin. Etrafınızda yiyecek bir şeyler arama sebebinin duygusal açlık olduğunun bir kez farkına vardığınızda, elinizi geri çekin ve duygularınızı kısa bir tatile göndermeye çalışın. Kendinizle bir anlaşma yapın: hemen başka bir şey yapmaya başlayın ve duygusal açlık nedeni olan konu hakkında düşünmeyi, önceden belirleyeceğiniz ileri bir tarihe erteleyin.
" Sevgi egzersizi. Bu, kendinizi sevgiyle doldurmak için tasarlanmış bir egzersiz. Rahat bir yere oturup, dikkatinizi herhangi bir şeye yöneltmeksizin gevşeyin. Gözlerinizi kapayın ve ellerinizi, sanki avuçlarınızı suyla dolduracakmış gibi kucağınızda birleştirin. Yaşamınızdaki, sizi gerçekten çok seven ya da sizin çok sevdiğiniz kişiyi düşünün. Şimdi, bu sevgiyi elle tutulur bir şeymiş gibi gözünüzde canlandırın - avuçlarınızı yavaşça dolduran sevginin yoğunlunu, sıcaklığını ve yumuşaklığını hissedin. Avuçlarınız, artık tutamayacağınız kadar sevgiyle dolduğunda, ellerinizi kalbinize doğru yaklaştırıp derin bir nefes alın. Bu saf, tertemiz sevgiyi sonuna kadar içinize çekin. Ellerinizde tuttuğunuz sevgi kalbinizi doldurup, vücudunuzun her tarafına kalbiniz tarafından pompalanırken, yavaş ve derin nefesler almaya devam edin. Bu sevginin sıcaklığının, varlığınızın her parçası tarafından emildiğini hissedin. Bu duygunun tadını çıkarırken, kendinize şöyle söyleyin: "Sevgi ile doluyum. Ben sevgiyim. Ben değerliyim."

Bu egzersiz kendini vererek yapıldığında, ilk duygusal tepki olarak gözyaşlarının belirmesi beklenmedik bir durum değil. Eğer bu gerçekleşirse, duygusal tepkiniz yüzünden korkmayın veya utanmayın. Gevşemeye devam edin, derin nefes alın ve içinizden yayılan sevgiyi hissedin.
" Gerekiyorsa profesyonel yardım alın. Kendini yeme bozuklukları olarak açığa çıkarabilen bazı ağır duygusal vakalar vardır. Eğer duygusal açlık sorununun kontrolünüz dışına çıktığını hissediyorsanız, profesyonel yardım almaktan çekinmeyin.


Alternatif Faaliyetler

Duygusal açlıkla başa çıkmakta kullanacağınız her yöntem, yeme yerine başka bir faaliyette bulunmayı içeriyor. Yemenin yerine geçecek faaliyetlerin bir listesini yapın ve gerektiğinde bakmak için hazır bulundurun... Mesela buzdolabınıza yapıştırabilirsiniz! Bu faaliyetler, yiyecekle ilişkilendirilmeyecek her şey olabilir. Bir yürüyüşe çıkmak, internette sörf yapmak, sürükleyici bir kitap okumak, bir arkadaşınızla konuşmak gibi eğlenceli bir liste yapabileceğiniz gibi, bulaşıkları yıkamak, çöpü boşaltmak, evi temizlemek gibi bir gereklilikler listesi de yapabilirsiniz. Hangisi kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlıyorsa... İşte birkaç örnek:
Stres: Kendinizi dingin, dinlendirici bir ortamda hayal edin ve yavaş, derin nefesler alıp verin. Yoga ve meditasyon konulu yazılarımız size bunun nasıl yapılacağı hakkında bir fikir verebilir.
Can sıkıntısı: Hemen herkes bu can sıkıcı duyguyu tanır. Hemen listenizden, tercihen fiziksel bir faaliyet seçin!
Yalnızlık: Arkadaşlarınızla veya yakınlarınızla bir araya gelin, telefonda konuşun veya yazışın. Gönüllü çalışmalarda yer alın, bir topluluğa katılın.
Depresyon/Üzüntü: Moralinizi bozan şeyin ne olduğunu belirlemeye çalışın. Bunu tanımlamayı başardığınızda, duygularınızı bir günlük tutarak veya bir arkadaşınızla paylaşarak kelimelere dökün. Eğer baş edemeyeceğiniz kadar büyük bir neden olduğunu hissediyorsanız, profesyonel yardım alın.
Asabiyet: Sinirlenmenize neden olan şeyin kaynağını bulun ve eğer mümkünse onunla yüzleşin. Duygularınızı ve beklentilerinizi dile getirirken iyimser ifadeler kullanmaya çalışın. Gereksiz yere kızgın veya suçlayıcı tavırlar takınmayın.
Öfke: Ortamdan uzaklaşın ve rahatlama teknikleri kullanarak (saymak veya yürümek gibi) kendinizi yatıştırın. Sakinleştikten sonra, sizi kızdıran şeyle olumlu iletişim teknikleri kullanarak yüzleşin.
Huzursuzluk: Huzursuzluğunuzun sebebini saptamaya çalışın. Eğer bunun nedeni içtiğiniz kahve veya yediğiniz herhangi bir şeyse, başka şeyler yiyerek bir fayda sağlanmayacağı açık. Eğer huzursuzluğunuzun fiziksel bir nedeni yoksa, derin nefes alma ve gevşeme egzersizleri yapın.
Yorgunluk: Kısa bir uyku çekin veya hafif egzersizler yapın.
Sevinç ve Kutlama: Elbette ki her fırsatta kutlama yapın! Arkadaşlarınızla bir araya gelin, bir filme gidin, ne zamandır istediğiniz bir şeyi satın alın, dans edin ... Hayal gücünüzü kullanın. Bir kutlama yapmak için mutlaka bir şeyler yemek gerekmez!


www.formdakal.com

Şişmanlığın Oluşumunda Genetik ve Psikolojik Faktörlerin Etkisi


Vücut ağırlığının düzenlenmesinde hormonsal ve sinirsel faktörler rol alır. Bu faktörlerin çoğu genetik olarak düzenlenir. Bireyin yeme davranışını belirleyen faktörler, yağ hücrelerinin sayısı ve büyüklüğü, yağın vücudun belirli bölümlerine dağılımı ve bazal metabolizma hızı (BMH) kalıtımla ilintilidir. Şişman anne babanın çocuklarının da şişman olma olasılığı % 80 iken; anne-babanın şişman olmaması durumunda bu oran %10dan azdır.

Genetik faktörler, bireyin enerji kullanımını ve alınan fazla enerjinin depolanmasında vücudun yatkınlığını da etkilemektedir. Bireyler arasında metabolizma hızının farklılık göstermesi, bu hızı etkileyen faktörler arasında genetiğin de yer aldığını göstermektedir. Eğer ailesel olarak düşük BMH ne sahip olma söz konusu ise, bu durum şişmanlığa yatkınlık açısından büyük risk oluşturur.

Özellikle tek yumurta ikizleri üzerinde yapılan çalışmalar genetiğin şişmanlık oluşumundaki etkisini belirginleştirmektedir. Bu konuyla ilgili olarak elde edilen veriler tek yumurta ikizlerinin ağırlık kazanma düzeylerinin, vücut yağ yüzdeleri ve vücut yağ dağılımlarının ayrı ayrı büyütülmüş olsalar bile son derece benzer olduğunu göstermekte ve bunun nedeninin de genetik faktörlerle ilgili olduğu ileri sürülmektedir. Bu ve benzeri çalışmalar şişmanlığın oluşumunda genetiğin önemli bir etken olabileceğini ve dolayısıyla bazı bireylerin de genetik olarak şişmanlığa yatkın olabileceğini işaretlemektedir.

Şişmanlığın oluşumunda etkili olan bir diğer etken bireyin psikolojik durumudur. Şişman bireylerde sıklıkla görülen psikolojik yeme bozuklukları sırasıyla;

- Duygusal duruma bağlı yeme
- Yeme atakları-abartılı yeme
- Gece yeme

şeklinde sıralanabilir. Ayrıca obez bireyler tarafından sıklıkla uygulanan aşırı diyet kısıtlamaları da bir süre sonra yeme bozukluklarına neden olabileceği için potansiyel bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.

Abartılı yemek yeme şişman bireylerde, normal ağırlıktaki kişilere göre iki kat daha fazla görülmektedir. Özellikle kadınlar arasında çok yaygındır. Abartılı yemek yeme bozukluğu gösteren bireylerde sıklıkla görülen belirtiler aşağıdaki gibi sıralanabilir;

A) Çoğu bireyin aynı sürede yiyebildiği besin miktarına göre çok daha fazla besin tüketme

B) Yeme davranışını kontrol edememe

C) Normalden çok daha hızlı yeme

D) Rahatsızlık hissi oluncaya kadar yemeye devam etme

E) Açlık hissi olmadığı zamanlarda bile aşırı miktarda yeme

F) Ara öğünlerde aşırı besin tüketme

G) Özellikle gergin, yalnız, depresif veya üzgün olunduğunda aşırı miktarda yeme

H) Yenilen besin miktarından utanıldığı için tek başına yeme

I) Her abartılı yemek yeme davranışından sonra suçluluk duyma ve kendini depresif hissetme

Yeme atakları olan şişman bireylerde, bu tür atakları olmayan bireylere göre psikolojik bozukluklar (depresyon, gerginlik, huzursuzluk gibi...) ve kendi bedeninden hoşnut olmama gibi belirtiler daha sık görülür. Bu bireylerde diyet uygulamaları da daha dikkat gerektirir. Çünkü yeme atakları diyetin belirli dönemlerinde ortaya çıkabilir.

Psikolojik nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan şişmanlık durumlarında uygulanacak diyetler çok dikkatli bir şekilde seçilmelidir. Bireyin beslenme öyküsünün yanı sıra, genel ve yemek yeme anındaki ruhsal durumu mutlaka göz önüne alınmalı, kişiyi daha depresif yapacak diyetlerden kaçınılmalıdır.


Beslenme ve Diyet Uzmanı
Bengül Akgün

Anoreksiya Nervoza


Tanım: Kelime anlamı iştahsızlıktır, ancak bu hastalık için yanlış kullanımdır çünkü burada iştahsızlık değil kasıtlı kontrollü yememe söz konusudur.
Patolojik biçimde şişmanlık korkusudur, beraberinde beden imgesinde bozulma, bitmeyen bir zayıflama arzusu, biyopsikososyal, davranışsal sorunları içerir.


Sıklık: Tüm yeme bozuklukları için ergenlik ve gençlik döneminde % 4e varan oranlar verilmektedir.

" Ergen kızlarda % 0.5-1, erkeklerde daha az.
" K/E: 10-20/1
" Genç kadınlarda klinik bozukluğu karşılamayan ancak belirtilerin bir kısmını karşılayan oran ise %5lere çıkmaktadır.
" Bulimia (tıkınırcasına yeme): %1-4
" Tüm yeme bozuklukları; E / K: 9 / 1
" Monozigotlarda konkordans: %50
" Dizigotlarda konkordans: %10-14


Etioloji:
Grup A:
" Gıda ile olumsuz duygudurum arasındaki ilişki açıktır. Depresyonda iştah azalıp artmaktadır, anoreksiyadaki  olumsuz düşüncelerle de yeme etkilenmektedir.
" Premenstrüel sendrom, mevsimsel affektif bozukluklarda, bazı depresyonlarda karbonhidrat tüketimi artmakta, bu da enerji düzeyini artırmakta ve depresyonu düzeltmektedir. O halde karbonhidratlar MSSde serotonin sentez ve salınımında rol almaktadır.
" İştah, termoregülasyon, nöroendokrin işlev bilindiği gibi hipotalamik kontrol altındadır.
" Merkezi DA reseptörlerinin negatif geri bildirim düzeneğinin bozuk olması da neden olabilir.
" Açlık BOSunda MHPG, HVA, 5-HIAA değişiklikleri genelde görülür.
" Kortizol açlıkta azalır ama anoreksiyada artar, kilo alma ile normale döner.
" Endojen opiatlar açlık duygusunun inkarına neden olabilir. Opiat antagonisleri ile kilo alındığı bulunmuştur.
" Açlık tiroid fonksiyonunu suprese eder.

Grup B:
Psikolojik ve dinamik faktörler
" Kendilik ve otonomi duygusu bu gençlerde gelişmemiştir.
" İkincil seks karakterlerini kazanma çelişkisi.
" Anneden bağımsızlaşma çelişkisi.
" Kontrol koyma obsesyonu. Kendi aç kalırken yakınlarına yedirme kilo aldırma düşüncesi ve buna paralel davranışlar.
" Aile ilişki bozuklukları. Özellikle anne babasına ilişkin olumsuz ve kabul edilemez düşünce ve arzular. Bunu yok etmek için ise onlarla sürekli çekişme, karşı gelme davranışları.

Grup C:

Sosyal Faktörler: Toplumun değer yargıları, beğenileri, arkadaş baskı ve/veya desteği.

Tanı ve Klinik Belirtiler: Başlama 1030 yaşları arasındadır. 13 yaştan sonra gittikçe artan hız vardır. Tepe yaptığı yaş 17-18dir.

Tanı Kriterleri:
1. Kilo ve yaşına göre beklenen en düşük kiloda olmayı reddetme.
    Ya da minimal kilosunun %85inin altında olma.
    Ya da beklenen sürede beklenen kiloyu alamama.
    Ya da beklenen kilosunun en az %15ini kaybetme.
1. Kilosunun altında olduğu halde şiddetli derecede şişmanlama, kilo alma korkusu.
2. Beden biçimleri, görünümleri ile sürekli olumsuz yönde uğraş ve düşünce içinde olma
3. Post menarş kadınlarda üst üste 3 mentrüel siklusun yokluğu.


Belirtiler:
Grup A (Tıbbi belirtiler)
" Kilo kaybı ve buna bağlı sorunlar: hipotermi, ödem, bradikardi, hipotansiyon, lanuga
" Kusmaya bağlı ağız, diş sağlığında bozulma.
" Kusma ve  diüretik kullanımına bağlı hipokalemik alkoloz ve diğer sıvı-elektrolit denge bozuklukları.
" Kaşekşi, Kardiyak belirtiler: aritmiler, atrial-ventriküler prematür kontraksiyonlar, ventriküler taşikardi, QT aralığının uzaması, ani ölüm.
" Gastro-intestinal sistem belirtileri: uzamış mide boşalması, şişkinlik, kabızlık, karın ağrısı
" Üreme sistemi : amenore, düşük FSH ve LH
" Dermatolojik: ödem, lanuga.
" Hematolojik: lökopeni.
" Nörolojik: anormal tat duygusu (çinko kaybına bağlı), elektrolit denge bozukluğu şiddetli ise nöbet (seizure), nöropati, yorgonluk ve zihinsel işlevlerde bozulma.


Grup B (Ruhsal belirtiler)
" Depresyon ve distimik bozukluk %50 oranında görülür.
" OKB, kaygı boz., borderline kişilik bozukluğu.

Grup C (Davranışsal-ilişkisel sorunlar)
" Tüm enerjilerini yeme-yememe, egzersiz, tartılma, aynada kontrol etme davranışlarına yatırırlar.
" Okulda ilk başlarda başarılıdırlar, zihinsel fonksiyonları bozulunca başarı düşer.
" Yemek yerken kesip bölerek, tabağı düzenleyerek oyalanır. Yiyecekleri atar, saklar.
" Aşırı egzersiz, laksatif, diüretik kullanımı.
" Yemek tarifleri biriktirme, deneme, yakınlarını yaptıklarını yemeğe zorlama.
" Gizli ve genellikle gece fazla yeme ve arkasından kusma
" Aile ilişkilerinde sürekli inatlaşma, saldırganlık, aile bireylerinin davranışlarını kontrol etlme uğraşıları sergilerler.
" Süreç ilerledikçe izolasyon ve yatağa bağlı hale gelme olasılığı yüksek, ya da tıbbi komplikasyonlardan  ölüm riski % 5-18.

Prognozu olumlu kılan etkenler: Açlık hissetmeye başlama, inkarın azalması, kendilik duygusunun yükselmesi, immatüritenin azalması

Prognozu olumsuz kılan etkenler: Bulimianın birlikteliği, diğer psikiyatrik durumların birlikteliği, egzersiz, laksatif kullanımı, aile ilişki sorunlarının varlığı.


Tedavi:

1.Grup:
 İlk yapılması gereken hastanın beslenme durumunun restore edilmesidir. Daha sonra tıbbi komplikasyonlar varsa onların ele alınması ya da önlenmesi. Bunun için yatırılması gerekebilir.

2. Grup:
" Psikiyatrik tedavi için yatırılması gerekebilir.
" Genelde % 20 kilo kaybı varsa yatış endikasyonudur.
" %30 ise 2-6 aylık bir süre için yatış yapılabilir.
" Bu grup içindeki tedaviler:
İlaç tedavisi: Ciproheptadin (periactin) kısıtlayıcı tip için uygun
 Amitriptilin, klomipramin, SSRI

Psikoterapi:  a. Dinamik tx
                     b. Davranışcı tx
                     c. Aile tx

      (Psikoterapi süreci aydan seneye dek uzayabilir.)

Ergenlik ve Diyet


Ergenlik yaşındaki gençler, çevrenin etkisiyle kendi vücutları konusunda yanlış inanışlara kapılabiliyorlar. Sonuçta, ciddi sağlık problemleri ortaya çıkabiliyor. Ergenlik çağındaki çocuklar kendi iç dünyalarında yaşadıkları sıkıntılardan başka, dışarıdan ve çevrelerinden gelen etkilerle de yanlış yönlendirilebiliyorlar.
Kendisine henüz bir hedef koyamamış ya da geleceği ile ilgili sağlıklı plan yapamamış genç, çok çeşitli etkenler karşısında bocalayarak bunalıma girebiliyor. Özellikle bu yaşlarda meydana gelen fiziksel değişimler, gençlerin kendi vücutlarıyla sorun yaşamalarına neden oluyor. Arkadaşlarının ya da basın-yayın organlarının etkisiyle kendi vücudunu beğenmeyen genç, başta diyet olmak üzere birçok yola başvuruyor ve zaman zaman ciddi sağlık sorunlarıyla da karşılaşabiliyor.
Çevreden gelen psikolojik etkiler gençleri olumsuz etkiliyor. Anne ve babaların bu yanlış yönlendirmeler konusunda çok dikkatli ve uyanık olmaları gerekiyor.
Günümüz toplumunda çocuklar ve ergenler, tüketime dayalı birçok sektörün hedef kitlesidir. Doğal olarak, hem gıda hem de güzellik endüstrisi bütün pazarlama olanaklarını bu gruplar için kullanmaktadır. Bir yandan bol kalorili popüler fast-food zincirleri beslenme alışkanlıklarında dengesizliğe yol açmakta, diğer yandan ise kitle iletişim araçlarının güzelliği santimlik ölçülere indirgeyen anlayışı, sürekli olarak gençliği baskı altında bırakmaktadır. Bir de bunların üzerine ergenin kendi bedeni ile uğraşma merakı eklendiğinde, neredeyse aç kalma sayılabilecek diyetlerin ergen kültürünün bir parçası haline gelmesi daha kolay anlaşılabilir.
Bu noktada anne-babalar ve hatta ergenlerin kendileri için en büyük sorun, masum bir zayıflama ve güzelleşme merakı ile yeme bozuklukları arasında ayrım yapabilmektir. Zira, yeme bozuklukları en sık ergenlik döneminde görülür ve büyük çoğunluğunda ilk problem, aşırı bir diyet gayretidir. Bu durum yeme bozukluklarına dönüştüğünde ise, yoğun aç kalma ve diyet gayretinin de ötesinde, davranışlarla ilgili ve vücudu doğrudan etkileyen birçok sorun kendisini gösterir.
Yeme bozukluğuna bağlı olarak gelişen, temelde bireyin beden imgesini yanlış değerlendirdiği, buna bağlı olarak kendisini şişman algıladığı, yemek yemeyi reddettiği ve bu nedenle aşırı kilo kaybına uğradığı durumlarda gençlerde şişmanlık yanılsamasını görülür. Bunun yanında gençlerde dürtülerini kontrol edemedikleri noktada bol kalorili gıdaların abartılı tüketildiği dönemleri, sonradan pişmanlık duygusu içinde yoğun zayıflama gayreti izler.
Yanlış beslenme ergen kızlarda erkeklere göre daha sık görülür. Vücut şekli ve ağırlığı ile ilgili aşırı uğraş vardır, vücut görünümü ve ağırlığını sürekli kontrol etmeye yönelik neredeyse aç kalma noktasına varan diyet programları, kendisini kusturma, aşırı spor yapma, idrar söktürücü ve müshiller kullanılması gibi yöntemler sıkça gözlenebilir. Sürekli olarak açlık duyusunu kontrol etme ve aç kalma sonucu yiyeceklerle ya da yemeklerle yoğun uğraş; gencin başka alanlara odaklanmasını güçleştirir, sinirli ve çökkün olmasına yol açabilir. Zamanla bedensel problemler de başlar, kızlarda adet düzeni bozulur, kalori eksikliği sonucu aşırı zayıflama, enerji kaybı görülebilir.
Ergenlerdeki sorun nasıl anlaşılır diyorsanız: Yoğun bir zayıflama merakı olan ergenin yeme bozukluğu yaşayıp yaşamadığına, elbette ki klinik koşullarda ve ilgili uzmanlarca karar verilmelidir. Ancak bu dönemde gençler bu konuda eğer bir saplantılıysa  ki genellikle saplantılıdır- dirençlidirler, ebeveynleri ile aşırı çatışma yaşayabilirler. Anne-babalar çocuklarındaki bazı fiziksel ve ruhsal değişimleri gözlemleyerek, soruna henüz başında iken müdahale etme şansını yakalayabilirler. Bu yüzden çocuklarımızı sürekli izleyerek, onlara belli etmesek de kontrolümüzü azaltmamamız gerekiyor. Tabii, bunu yaparken onları sıkmak da yanlış bir tutumdur. Ama öncelikli dikkat etmemiz gereken noktaları sıralayacak olursak:

Ï İdeal vücut ağırlığının yüzde 85'inin de altına inilmesi
Ï Öğünleri azaltma dışında kendi kendisini kusturma veya idrar söktürücü ve müshil kullanma, yoğun egzersizler denenmesi
Ï Sürekli olarak beden imajı ile uğraşma, beslenmeye ilişkin gerçek dışı yargılar geliştirme
Ï Bunlara ilaveten kaygı artışı, dürtüsellik, sinirlilik, vb. pek çok davranış problemi ortaya çıkması
Ï Ara dönemlerde aşırı yeme atakları veya kilo alma dönemleri.

Ergenlik çağındaki çocuklar kendi vücutlarındaki değişimlere daha fazla meraklı oldukları için beslenme alışkanlıkları da kontrolden çıkıyor. Kimisi çok zayıf olduğunu düşünüp fazla yiyor, kimisi ise kendisini şişman zannedip aç kalmaya başlıyor. Bunu aklınızdan çıkarmayın ve lütfen gençlere bu durumlarda da gereken desteği verin. Bu dönemlerde ortaya çıkan beslenme bozukluklarının getirdiği hastalıklarla ilerleyen yaşlarda baş etmek çok daha zor olacaktır.

Hümeyra Ertok

Formsante Dergisi


Dismorfofobik Olabilir misiniz?


İnsanın kendine ilişkin takıntıları deyip geçtiğimiz şey, aslında bir hastalık.
Formsante bu ay ilginç bir konuya yer vermiş: Dismorfofobi. Dergi, Dismorfofobi'nin ciddi bir hastalık olduğunu söylüyor: "Burnunuza estetik yaptırdınız, ama bu kez de bacaklarınızı beğenmemeye başladınız. Basenlerdeki yağları da aldırdınız ancak şimdi de yüzünüzdeki kırışıklıklar canınızı sıkmaya başladı. Aman, dikkat!" .
Kendinizi beğeniyor musunuz? Mutlaka yüzünüzde ve vücudunuzda hoşlanmadığınız bir taraf vardır. Ancak uzmanlar, ipin ucunu kaçırdığınız takdirde psikolojik, hatta psikiyatrik bazı bozukluklarla tanışma riskine dikkat çekiyor. İşte dismorfofobi de bunlardan biri ve belki de en eskisi. Hatta kişinin kariyerini, özel hayatını ve sosyal ilişkilerini ciddi anlamda zedeleyen bir hastalıktır.
Dismorfofobi, psikiyatri literatüründe "Beden Dismorfik Bozukluğu (BDD)" olarak yer alıyor. Bilimsel tanımı ise şöyle: ‘‘Kişinin görünümündeki gerçek olmayan, imgesel bir kusur ile uğraşıp durması.’’ Bunun yanı sıra kişi, hafif, önemsiz bir kusuru olsa bile duyduğu kaygıyla sorunu aşırı büyütebiliyor.


Burun Takıntısı

Dismorfofobi, adından anlaşılabileceğinin aksine aslında korku veya kaçınma gibi fobik belirtiler içermeyen bir rahatsızlık. Uzmanlar, dismorfofobinin yanlışlıkla "fobi" şeklinde adlandırıldığını ifade ediyor. Bazı kişilik bozukluklarında görülebilecği gibi tek başına da görülen bu hastalık -tek başına görüldüğü takdirde- "Vücut Dismorfik Bozukluğu" olarak tanımlanıyor.
Dismorfofobi, majör depresif bozukluk, obsesif-kompulsif bozukluk, yeme bozuklukları veya sosyal fobiyle beraber de görülebiliyor. Dismorfofobi, en sık yüzdeki kusurlarından (en çok burun), saç, göğüs, genital organlar veya vücudun tamamından duyulan hoşnutsuzluktan dolayı ortaya çıkıyor. Kişi, zamanının büyük çoğunluğunu ayna karşısında kendini inceleyerek geçiriyor. Ve tabii sıklıkla başkalarına nasıl göründüğünü soruyor. Buna karşılık bazı vakalar ise ayna gibi yansıtıcı yüzeylerden ölesiye kaçıyor, rahatsız olduğu bölgeyi makyaj veya giysiyle kamufle etmeye çalışıyor.


20’li Yaşlara Dikkat

Konuyla ilgili yapılan çalışmaların sonuçlarına göre dismorfofobi kadın ve erkekte eşit oranda görülüyor. Rahatsızlığın tanısı, ilk olarak ortalama 30 yaş civarında konuyor. Uzmanlar, vakaların büyük çoğunluğunu çalışmayan ve hiç evlenmemiş kişilerin oluşturduğunu söylüyor. Bu bozukluğa sahip kişiler, ilk belirtilerini tipik olarak ergenlik veya erken erişkinlik evresinde veriyorlar. Vücut Dismorfik Bozukluğu, hafif olarak çocukluk, ergenlik veya 20'li yaşlarda kendini gösteriyor. Genellikle orta sınıf ailelerden gelen vakaların, ancak çok küçük bir oranına bu teşhis konabiliyor. Çünkü bu kişiler genel olarak direkt psikiyatriste başvurmuyorlar, plastik cerrahiye başvuruyorlar.
Böylelikle belki de asıl rahatsızlıklarını (DD) hiç öğrenemiyorlar ve hastalık ilerliyor.
Dismorfofobiye sahip kişiler, sıklıkla dermatoloji (cilt hastalıkları) ve plastik cerrahi kliniklerine başvuruyorlar. Çünkü kişi, yüzündeki akne, yara izi veya burun şeklinin güzelliğine gölge düşürdüğüne kayıtsız şartsız inanıyor. Tabii kendisini bu duruma müdahale etmek zorunda hissederek dermatologların plastik cerrahların kapılarını aşındırıyor.


Tedavisi Güç

Psikiyatri uzmanlarının verdiği bilgilere bakılırsa, Vücut Dismorfik Bozukluğu olan bir kişi, rinoplasti (burun estetik ameliyatı) mammoplasti (göğüs büyütme veya küçültme), yüzdeki kırışıklıkların, şişkinlik veya gerdanındaki sarkıklıkların düzeltilmesini isteyebiliyor. Ancak işin ilginç tarafı, kişi ameliyattan sonra bile genel olarak rahatlayamıyor. Hatta uzun süreli takip çalışmalarına göre, cerrahi tedaviden sonra ileri evrede sıklıkla daha şiddetli psikolojik sorunlar kendini gösterebiliyor.
Vücut Dismorfik Bozukluğu sırasında, kişinin kaygısı zaman içinde artıp azalabiliyor, ama eğer tedaviyle müdahale edilmezse genel olarak kronik bir şekilde seyrediyor. Tedavi aşamasında antidepresan ve antipsikotik ilaçlarla psikoterapi uygulanıyor. Ancak tedavinin ne kadar süreceği konusunda akademik platformdaki tartışmalar devam ediyor.
Psikiyatristlere göre, dismorfofobi pençesindeki kişi, ancak rahatsız olduğu bölgeleri düzelttirdiği zaman mutlu olacağını zannediyor. Dolayısıyla rahatsızlık tekrarlayabiliyor veya tedaviye direnç gösterebiliyor.


Dismorfofobinin sebepleri:

Cinsel sorunlar
Duygusal çatışmalar
Ailelerdeki stereotipik güzellik anlayışı
Kültür düzeyi
Sosyal etkileşim


Hastalığın sonuçları

Vakaların yüzde 90'ı hayatı boyunca ağır depresif atak yaşıyor,
Yüzde 70'i anksiyete bozukluğunu gösteriyor,
Yüzde 30'u herhangi bir psikolojik bozuklukla karşı karşıya,
Yeme bozukluğu görülüyor,
Üçte biri alay edileceği korkusuyla eve kapanıyor,
Beşte biri ise intihar teşebbüsünde bulunuyor.


Kendinizi test edin

Bu soruları kendinize sorarak BDD'ye ne kadar yatkın olduğunuzu ölçebilirsiniz. Eğer yanıtlarınız, çoğunlukla soruları onaylar tarzdaysa bir uzmana başvurmanızda fayda var.

Yüzünüzün veya vücudunuzun herhangi bir bölgesi için endişe, mutsuzluk duyuyor musunuz?
Cevabınız 'evet' ise bu bölgenin veya bölgelerin ne kadar kötü olduğuna inanıyorsunuz?
Söz konusu bölge için kaygılanmaya ne kadar zaman ayırıyorsunuz? Sürekli aklınızda mı?
Bu sorundan kurtulmak için veya bu sorunu saklamak için bir girişiminiz oldu mu?

Yeme Bozuklukları


Yeme davranışında önemli bozuklukların görüldüğü ruhsal bozukluklar bu başlık altında ele alınır.


Anoreksiya Nervoza

Çoğunlukla ciddi beslenme bozukluğu ile sonuçlanan, beden imajı bozukluğu ve kendine ciddi diyet sınırlaması ile belirli, önemli bir hastalıktır. Bu hastaların % 5-18’inin ölümle sonuçlandığı görülmüştür. Kilo, normalin çok altına düştüğü halde, kişi bunu yeterli görmez. Ergen genç kızlarda yaygınlığı %0,5-1’dir. Genellikle 13–20 taşları arasında başlar. Başlangıç, sıklıkla stresli yaşam olayları ile birliktedir. Kadınlarda 10–20 kat fazla görülür. Özellikle gelişmiş ülkelerde, baletlik, balerinlik gibi incelik gerektiren mesleklerde yaygındır.
Tek yumurta ikizlerinde eş hastalanma oranı, çift yumurta ikizlerinden yüksektir. Ailelerinde, daha çok depresyon, alkol bağımlılığı ve yeme bozuklukları bulunduğu görülmüştür. Ergenlikte, bağımsızlık ve toplumsal veya cinsel işlevsellik isteme reaksiyonu olarak ortaya çıktığı düşünülür. Toplumun zayıf görünüme önem vermesi hastalığı geliştirebilmektedir. 1960’larda, inceliği ile öne çıkan manken Twigy’nin ünlenmesi sonrası arttığı gözlenmiştir; adeta zayıflık moda olmuştur. Hamilelik korkusu ve bastırılmış cinsel ve saldırganlık dürtüleri, hastalığın oluşumunda rol oynayabilir. Üçte bir kadarı kronikleşir.


Bulimia Nervoza

Ara sıra gelen, kontrol edilemeyen, kompulsif, hızlı ve kısa sürede inanılmaz ölçüde fazla yeme halidir. Ardından genellikle kendi kendilerini kustururlar. İshal yapıcı, idrar söktürücü ilaçlar alırlar; kilo vermek için aşırı egzersizlere başvururlar. Genç kadınlarda yaygınlığı %1-3’tür. Genellikle 16–18 yaşlarında başlar. Kadınlarda 10 kat fazla görülür. Metabolizma ile ilgili çalışmalar, azalmış norepinefrin ve serotonin aktivite ve dönüşümü bulunduğunu ortaya koymuştur. Kusan bazı bulimia’lı hastalarda plazma düzeyi yüksek bulunmuştur. Bu hastaların ailelerinde, daha fazla depresyon ve obezite (aşırı şişmanlık) olduğu görülmüştür. Toplumun inceliği ödüllendirmesine bir tepki olabilir. Bu hastalar perfeksiyonist (mükemmeliyetçi) olmaya eğilimlidir. Aile çekişmeleri, itilme ve ihmal ortaya çıkışta etkili olabilir. Hastalar, okul sonrası ailelerini bırakmaktan korkabilir. Anksiyete ve depresif belirtiler sık görülür; intihar bir risktir. Alkol kötüye kullanımı vardır. Üçte bir kadarı, yiyecek için hırsızlığa başvurabilir.
Psikodinamik açıdan, cinsel ve saldırganlık fantezileri, kişi tarafından kabul edilemez ve sembolik olarak aşırı yeme ile ifade edilir. Genellikle kronik seyirlidir.

Obezite ve Psikiyatri


Prof. Dr. Arif Verimli’ye göre, psikiyatrik hastanın klinik muayenesinde “görsel değerlendirme” en önemli yeri tutuyor. Çünkü psikiyatr, henüz hastasıyla konuşmaya başlamadan önce, hastasının yürüyüşünü, el-kol hareketlerini, adımlarını, kafasını hareket ettirmesini, hastanın giysilerini, kişisel temizliğini, fiziksel görünümünü gözden geçirir. Buralardaki herhangi bir anormallik daha ilk anda bir hastalık için çağrışım yapabilir.
Görsel değerlendirmede en önemli verilerden biri de hastanın görünümü ve genel sağlık durumudur (Kaplan H., Sadock B., New York University School of Medicine,1995) Ve obezite ne yazık ki, psikolojik faktörler ve psikiyatrik hastalıklarla ilişkili olabilir. Bu sebeple hastalık teşhisinde “Obezite” önemli bir ipucu veriyor. Obezite ilgili son araştırmalar, bu sorunun insan psikolojisi üzerindeki rolü ve tedavisinde psikiyatrik yardımın önemine değiniyor. Obetize tedavisine başlamadan önce “Kişi ne için yer?” sorusuna cevap aranması  ve kişinin psikolojik testlerden geçirilmesi yeni uygulamalardan biri.


Obeziteye sebep olan psikolojik faktörler ve psikiyatrik hastalıklar

Stres, Gerilim, Huzursuzluk, Kaygı, Yaygın Anksiyete Bozukluğu, Depresyon, Alkol kullanımı, Amfetamin ve Türevlerinin Kullanımı, Kişilik Bozuklukları, Yeme Bozuklukları (Anoreksiya Nervoza, Bulimia Nervoza), Duygudurum Bozuklukları (Depresyon; Majör Depresyon, Distimi) Aleksitimi, Psikotik Bozukluklar, Aile içi İletişimsizlik ve Evlilik Sorunları… gibi sıralanabilir.


Obezitenin sebep olduğu psikiyatrik hastalıklar

Prof. Dr. Arif Verimli bu konuda şunları söylüyor: “Obezite yaşam kalitesini oldukça düşüren bir hastalıktır. Yapılan çalışmalar obezitesiyle barışık olan çok az oranda kişinin varlığını ortaya koymaktadır. Obeziteli hastaların genellikle kendilerine güvenleri düşüktür. Obeziteli hastalara uygulanan “Yaşam Kalitesi Ölçeği” “Vücut Algısı Ölçeği” ve  “Benlik Saygısı Ölçekleri”nde Obeziteli hastaların genelinin Yaşam kalitelerini düşük buldukları, Vücutlarını beğenmedikleri ve değiştirmek için çaba sarfettikleri, Benlik saygılarının genel popülâsyona göre daha düşük olduğu görülmüştür (Sertöz Ö., Mete H.,Ege Klinik Psikofarmakoloji Bülteni,2005)

Bununla birlikte Obezitenin yol açtığı Psikiyatrik hastalıklar da bulunmaktadır.  Bunlar arasında Uyku Bozuklukları (Uyku Apne Bozukluğu), Cinsel isteksizlik ve Cinsel İşlev Bozuklukları, Kronik Stres, Depresyon, Orthoreksiya Nervoza, İlişki ve Evlilik sorunları, Madde kötüye kullanımı, İntihar Davranışı, Somatoform Bozukluklar (Konversiyon/Histeri) sayılabilir.


Obezite tedavisinde psikiyatrinin yeri

Bir psikiyatrist, obezite tedavi ekibinin önemli bir elemanıdır. Çünkü konuşmanın başında söylediğimiz “Kişi ne için yer” sorusuna en doğru yanıtı verecek kişi O’dur. Eğer yeme davranışının altındaki psikolojik dinamikler doğru tespit edilir ve hekimler arasında doğru konsülte edilirse tedavi daha başarılı sonuçlar verecektir. Yapılan bir araştırma (Sertöz Ö., Mete H.,Ege Klinik Psikofarmakoloji Bülteni,2005) özellikle “Bilişsel Psikoterapi”nin obezite tedavisinde çok önemli bir yeri olduğunu kanıtlamıştır. “


Füsun Saka