Yeme Bozuklukları


Acıbadem Bursa Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Gülay Hamzaoğlu, "Yeme bozuklukları, genelde kronikleşen ve ciddi komplikasyonlara neden olan, sadece kuvvet kaybı, konsantrasyon kaybı ve kariyer kaybıyla değil, ölümle bile sonuçlanabilen son derece ciddi hastalıklardır" dedi.

Bu hastalıkları, anoreksiya nervoza, blumiya nervoza, tıkınırcasına yeme bozukluğu ve başka türlü tanımlanamayan yeme bozuklukları olarak 4 ana gruba ayıran Hamzaoğlu, cinsiyetlerin toplumsal var oluşlarının tanımlanmasında kadın için "güzellik", erkek içinse "akıl ve güç" kavramlarının ağır bastığını belirterek: "Dolayısıyla modern toplumlarda bir kadının değerinin, daima genç, ince ve çekici kalmasına bağlı olduğu sürekli olarak vurgulanıyor. Bu toplumsal baskılar, aile, arkadaşlar ve özellikle medya aracılığıyla daha da artarak yeme probleminin gelişimini tetikleyen en önemli sebeplerin başında geliyor" diye konuştu.


Anoreksiya Nervoza

Uzman Gülay Hamzaoğlu, anoreksiya nervozanın sosyal, psikolojik, kültürel ve fizyolojik açıdan pek çok yönü olan oldukça karmaşık bir yeme bozukluğu olduğunu belirterek, batı toplumlarındaki genç kadınların yaklaşık olarak yüzde 0,5inde görülen anoreksiya nervozanın, Türkiye'de en sık 1218 yaş arası genç kızlarda ve kadınlarda görüldüğünü vurguladı. Anoreksiya nervozanın en önemli belirtilerinin başında ağırlık kaybı, adet görememe ve iştah kaybı geldiğini söyleyen Hamzaoğlu, anoreksiya nervozanın farklı tanımlarının yapıldığını ifade ederken bu tanımları şöyle özetledi: "Kişinin kendisinin yarattığı açlık ve şiddetli zayıflık isteğini bir haz olarak duyması, beden ve fonksiyonları üzerinde kontrol sağlamak için çılgınca bir şişmanlama korkusu, zayıflık isteğiyle aşırı uğraşma en bilinen tanımlamalardır.".

Beslenme ve Diyet Uzmanı Gülay Hamzaoğlu, anoreksiya nervozanın belirtilerinin başında, vücut ağırlığını, yaşa ve boya göre normal sınırlarda tutmayı reddetme geldiğini belirterek, "Zayıf olunmasına rağmen kilo almaktan veya şişmanlamaktan aşırı korkma, beden algı bozukluğu ve art arda en az 3 kez adet görmemek bu hastalığın diğer belirtileri" dedi. Sözlerini sürdüren Hamzaoğlu, ayrıca bu hastalarda, bağırsak çalıştırıcı ve idrar söktürücünün yanlış ve kötü kullanımının da gözlemlendiğini belirterek, anoreksiya nervozalı hastaların yaklaşık olarak yüzde 30-40'ının tam olarak iyileşirken, yaklaşık yüzde 20 ile 30'unda hastalığın kronikleştiğini ifade etti. Geri kalan 3'te 1'lik kısmınsa hastalığın tedavisinden sonra yeniden ortaya çıktığını sözlerine ekleyen Hamzaoğlu, "Kronikleşme, 4 yıl boyunca ideal standart ağırlığın yüzde 15 altında olma, besin kısıtlaması ve amenorenin sürmesi olarak tanımlanıyor" diye konuştu.

Uzman Gülay Hamzaoğlu, her yıl tedavi edilen 200 hastadan 1'inin açlık komplikasyonları ya da intihar yüzünden öldüğüne dikkat çekerek anoreksiya nervozalı hastaların, ölüm oranının yüzde 5 ile10 arasında değiştiğini kaydetti. 15-25 yaş arası genç hastalardaysa bu oranın yüzde 20'ye kadar yükseldiğini ifade eden Hamzaoğlu, yapılan ilginç araştırmalara da değinerek, "Normal aile modeliyle anorektik ailede gözlenen patolojiler, kıyaslanmış ve anorektik aile tiplemesi ortaya çıkarılmış. Bu araştırmaya göre, anorektik aileler, aşırı korumacı, aşırı ilgili, kuralcı, sert ve çatışmadan kaçınan aileler. Ebeveynler arasındaki tartışmalara tanık olma, anne baskınlığı, ailede gizli ittifakların olması ve ebeveynlerin başarı odaklı olmaları da anorektik aile tiplemesinin diğer özellikleri olarak belirlenmiştir" şeklinde konuştu.


Tedavinin Amacı

Tedavinin en büyük amacını, hastanın yaşamını tehdit eden kilo kaybının düzeltilmesi olarak açıklayan Hamzaoğlu, daha sonra hastanın kilosuyla aşırı uğraşını en aza indirgenmeye çalışılarak kişinin kendine güveninin oluşturulması sağlandığını, son aşamadaysa fiziksel ve psikiyatrik komplikasyonların düzeltildiğini söyledi.

Beslenme ve Diyet Uzmanı Petek Arı Turacı ise tedavinin başarısı için hastanın tedavi ekibine inanması, şişmanlamayacağına inandığı bir rejimi uygulaması, tedavide amacın, yalnız kilo almak olduğu hissine kapılmaması gerektiğini belirterek, "Anoreksiyalı hastalarının yaklaşık yüzde 50'si başarılı olarak tedavi ediliyor. Olması gereken ağırlığın yüzde 25 ya da 30'unun altında olan kişilere, hastanede daha kapsamlı tedavi programları yapılması gerekiyor. Anoreksiya nervozalı hastaların çoğunluğunda iyileşme süreci 1 ile 5 yıl arasında değişiyor" dedi.

Tedaviyi beslenme / Diyet, danışmanlık / psikoterapi ve psikofarmokoterapi olarak 3 ana başlıkta toplayan Turacı, tedaviyi şöyle anlattı:

"Diyet tedavisi, hastanın besinlere karşı olan fikir ve düşüncelerini değiştirmeyi amaçlıyor. Kilo artışı için gerekli olan pozitif enerji dengesi, kalori alımını artırmakla mümkün. Ancak kalori alımı yavaş yavaş artırılmalı. Yaşamı tehlikeye düşürecek elektrolit ve sıvı dengesizliği, kalp yetersizliği ya da aşırı ishal gibi durumlar olmadıkça özel beslenme (tüple veya damardan beslenme) yöntemlerine başvurulmuyor. Psikoterapiyse hastanın anormal düşünceleri ve davranışları kabul etmesine, kilo ve yeme hakkındaki aşırı düşüncelerini değerlendirmesine yardımcı oluyor. Aile terapisi, hastalık teşhisi erken konulan genç hastalarda daha etkili oluyor. Anoreksiya nervozanın tedavisinde kullanılan en yaygın ilaç grubu antidepresanlar".


Blumiya Nervoza

Uzman Petek Arı Turacı, blumiya nervozayıysa, tekrarlayan aşırı yemek yeme, kilo alma ve bir yandan da kiloyu durdurma çabalarıyla tanımlanan bir yeme bozukluğu hastalığı olarak açıkladı. Turacı, "Tıpkı anorektiklerdeki gibi bu tipte de beden ağırlığı, güzellik ve çirkinlikle aşırı uğraş söz konusu" dedi. Başlangıç yaşınınsa anoreksiya nervozaya göre biraz daha geç olduğunu söyleyen Turacı, Blumiya nervozanın bütün toplumlarda yaklaşık yüzde 1 oranında görülürken, genç kadınlarda erkeklerden 10 kat daha sık görüldüğünü ifade ederek hastalığın belirtilerini şöyle özetledi:

"Bu tip hastalar, tekrarlayan tıkanırcasına yeme davranışı gösterir. Tıkanırcasına yeme atağı sırasında kontrol hissinin kaybı, yani yemeyi durduramama hissi veya ne kadar yediğini kontrol edememe hissi ortaya çıkar. Kilo artışını önlemek için tekrarlanan, kendini kusturma, laksatif, diüretik, lavman veya diğer ilaçların kötüye kullanımı, açlık ya da aşırı egzersiz gibi uygunsuz davranışlar da Blumiya nervozanın belirtileri arasındadır. Blumiya nervoza tanısı koyabilmemiz için tıkanırcasına yeme ya da kilo artışını önlemek için tekrarlanan uygunsuz davranışların ortalama olarak 3 ayda en az haftada 2 kez olması gerekiyor. Blumiya nervozanın iki tipi bulunuyor. Birinde tıkanırcasına yeme sonrasında hasta düzenli olarak kendini kusturur veya laksatif, diüretik, lavman gibi ilaçlar kullanır. Diğerindeyse açlık veya aşırı egzersiz gibi uygunsuz davranışlarda bulunur".

Uzmanlara göre, anoreksiya nervoza, blumiya nervozadan daha şiddetli sonuçlar doğuruyor ve çok daha ciddi tıbbi risklere sahip. İkisinin beraber görüldüğü tipse en fazla riske sahip grup olarak tanımlanıyor.

Turacı, blumik hastaların yaşının genelde daha büyük olması sebebiyle, tedavisinde bireysel eğitimin ön planda tutulduğunu, hastanın ailesiyle birlikte kalıyor olması durumunda, ailesinin de eğitime alınması gerektiğini belirterek, beslenme tedavisinin amacını, hastaların iyi beslenmenin ilkelerini, besin gereksinimlerini ve aşırı yemeyle diyet arasındaki ilişkiyi anlamalarını sağlamak olarak açıkladı. Beslenme ve Diyet Uzmanı Petek Arı Turacı, "Hastanın beden ağırlığı ve besinlere karşı tepkisi öğrenildikten sonra diyeti düzenleniyor. Bulimik hastaların beslenme tedavisi de anoreksiyaya benzer kurallar içeriyor. Bulimiya nervozanın tedavisinde en çok kullanılan yöntem, bilişsel- davranışçı terapidir. Bu terapi yöntemi, hastanın blumik ataklar öncesinde ve sırasındaki düşüncelerini, hissettiklerini ve sonuçlarını, tıkınırcasına yeme ve çıkarma olaylarını nasıl yatıştıracağını, duygularını nasıl kontrol edeceğini anlamasına olanak sağlıyor. Terapi sayesinde tıkanırcasına yeme ve kusma dürtülerine karşı davranış teknikleri geliştiren hasta, bu düşünceleri ve hisleri bozmak için blumik yeme örneğine alternatifler geliştiriyor. Hastanın yediklerinin farkına varması, normal yeme düzeninin sağlanması ve son olarak da hastalığın yeniden ortaya çıkmasının önlenmesi tedavinin başlıca amaçlarıdır" şeklinde konuştu.


Başka Türlü Tanımlanamayan Yeme Bozuklukları

Uzman Turacı, bu kategorideki hastaların, anoreksiya nervoza ve bulimiya nervozanın tüm teşhis belirtilerini göstermediğini, fakat önemli yeme tutum ve davranış bozukluğuna sahip olduklarını söyledi. Bu grubun, anoreksiya veya blumiya nervozaya göre daha az ciddi bir sendrom olarak görüldüğünü belirten Turacı, her üç hastalıkta da, vücut hoşnutsuzluğunun derecesi ve diğer zihinsel semptomlar arasında benzerlikler bulunduğunu, bazı araştırmaların 'başka türlü tanımlanamayan yeme bozukluğu' sonrasında anoreksiya nervoza ve bulimiya nervozanın geliştiğini gösterdiğini vurgulayarak bu kategorideki hastaların yaşadıklarını şöyle anlattı:

"Bu tip hastaların önemli kilo kaybına rağmen kilosu normal sınırlar içerisindedir. Kadınların adet dönemleri düzenlidir. Tıkanırcasına yeme gibi davranışlar haftada ikiden az veya üç aylık sürelerden daha azdır. Normal vücut ağırlığındaki bir kişi, az miktarlarda yedikten sonra düzenli olarak uygunsuz davranışlar yapar. Örneğin 2 bisküvi yedikten sonra kendini kusturur. Büyük miktardaki besinleri yutmadan tekrar tekrar çiğneme ve tükürme davranışı gösterir".

Tıkanırcasına yeme bozukluğunuysa, belli bir zaman süreci içinde hastalarda kontrol hissinin yitirilerek aşırı miktarda gıda alımı olarak tanımlayan Beslenme ve Diyet Uzmanı Petek Arı Turacı, bu hastaların aşırı yeme sonrasında kendini kusturma gibi kilo almayı engelleyici bir çıkarma işleminde bulunmadıklarını, blumik kişilere nazaran obez veya obez olmaya yatkın bireyler olduklarını belirterek, hastalığın en büyük belirtisinin tekrarlayıcı tıkınırcasına yeme atakları olduğunu söyledi. "Atak esnasında hastada kontrol hissi kaybolur" diyen Turacı, sözlerini şöyle sürdürdü: "Olağandan daha hızlı yemek, rahatsız olana kadar yemek, aç olunmamasına rağmen aşırı miktarda yemek, çok aşırı yemek yediği için yalnız yemek yemeyi tercih etmek, aşırı yemek yendikten sonra suçluluk hissi duymak tıkanırcasına yeme bozukluğunun belirtileri arasında yer alır. Ataklar 6 aylık bir süre zarfında ortalama haftada 2 gün görülür".

Uzman Turacı, tıkanırcasına yeme bozukluğuna benzeyen başka bir yeme bozukluğunu da gece yeme sendromu olarak adlandırdı. Belirtileri arasında, sabahları iştahsızlık akşamları, bilhassa akşam yemeğinden sonra aşırı miktarda yemek yeme ve uyku sorunları yaşamanın yer aldığını söyleyen Petek Arı Turacı, "Günlük total kalorinin en az yüzde 50'si akşam yemeğinden sonra alınıyor. Sendromun oluşumunda akşam anksiyetesinin payı büyük. Bu hastalarda gece süresince melatonin ve leptin düzeylerindeki artış düşerken, gün içindeki kortizol seviyeleri yükseliyor. Gece yeme sendromu daha çok obez kişilerde görülüyor" dedi.


Neden Oluşuyor?

Şişmanlık, sosyokültürel baskılar, vücut hoşnutsuzluğu, diyet yapma, mükemmeliyetçilik, ergenlik dönemi ve genetik etkileri, yeme bozukluklarının başlıca oluşum nedenleri olarak sıralayan Beslenme ve Diyet Uzmanı Gülay Hamzaoğlu, "Vücut hoşnutsuzluğu, yeme bozukluklarında en önemli risk faktörlerinden birisi. Vücut hoşnutsuzluğu ve kilo kaygısı, kişiyi diyet yapmaya yönelttiği için blumik semptomları artırıyor. Diyet yapmak, tıkanırcasına yeme ve blumiya başlama riskini artırıyor. Diyet kurallarını bozma aşırı yemeyle sonuçlanıyor" diye konuştu.

Ergenlik döneminde genç kızlardaki yağ dokusunun artması ve erken adet görme gibi faktörlerin de vücut hoşnutsuzluğu ve dolayısıyla yeme patolojisi gelişmesini sağlayabildiğine dikkat çeken Hamzaoğlu, toplumdaki bazı grupların yeme bozukluğu gelişmesine daha yatkın olduğunu belirterek bunu örnekle açıkladı:

"Örneğin dansçılar, modeller gibi işleri dolayısıyla zayıf olması gereken kişiler, psikiyatrik bozukluğu olanlar, ailelerinde depresyon, yeme bozukluğu ya da alkolizm görülenlerde yeme bozukluğu hastalıkları daha yüksek oranda görülüyor. Araştırmalar, blumiklerde alkol, sigara, kafein ve ilaç kullanımının normalden daha fazla olduğunu gösteriyor. Hatta alkoliklerle blumikler arasında geçişten söz etmek mümkün".

Şişmanlığın Psikolojik Sonuçları


Çocuk ve Ergenlerdeki Obezitenin Psikososyal Yönleri


Obezite vücutta yağ dokusunun aşırı birikimi sonucu ortaya çıkan, sosyal, psikolojik ve medikal komplikasyonları olabilen önemli bir sağlık sorunudur. Çocukluk ve ergenlik döneminde sık görülen bu sorunun son yıllarda hem gelişmiş hem de gelişmekte ülkelerdeki yaygınlığının giderek arttığı saptanmıştır. Kilolu çocukların normal kilodaki çocuklara göre erişkin yaşamda obez olma risklerinin daha yüksek bulunduğu, bu çocukların büyük bölümünde bebeklik döneminde de obez oldukları ve % 60- 80 inin erişkinlik döneminde de obezitelerinin devam ettiği ileri sürülmüştür. Benzer şekilde obez kadınların % 30 unun obez erkeklerin ise % 10 unun ergenlik döneminde de obez oldukları gözlenmiştir.

Obezite yaygınlığı açısından en önemli değişkenlerin yaş, cinsiyet, ırk olduğu bilinmekle birlikte sosyokültürel düzey, ailede obez bireylerin varlığı, beslenme alışkanlıkları ( bebeğin beslenme şekli, ailenin beslenme durumu, öğünlerin düzeni ) fiziksel aktivite düzeyi ve yaşam tarzının da etkenler olduğu saptanmıştır. Gelişmiş ülkelerde yaşayan düşük sosyoekonomik düzeydeki kadınlarda obezite görülme oranı, yüksek sosyoekonomik düzeydeki kadınlara göre 6 kat daha yüksek bulunmuştur. Gelişmekte olan ülkelerde ise yüksek sosyoekonomik düzeydeki ailelerde obeziteye daha sık rastlanmıştır.

Obezite etiyolojisinde genetik etkenlerin rolü olduğu ikizlerle ve evlat edinilmiş çocuklarla yapılan çalışmalar ile gösterilmiştir. Hem anne hem de babası obez olan çocuklarda obezite görülme sıklığı % 80 olarak bulunmuştur. Ancak pozitif aile öyküsünün yalnız genetik etkenler ile açıklanması doğru olmayabilir. Bugüne kadar obeziteden sorumlu bir gen ya da özel bir genetik belirleyici tanımlanmamıştır.
Cushing sendromu, hipotiroidi, hipotalamik disfonksiyon gibi endokrin hastalıkları ya da bazı genetik sendromlar obezite oluşumuna neden olabilirler. Ancak bu organik hastalıkların obezite oluş nedenleri arasında ilk sırada olmadıkları, beslenme şeklinin ve çevresel etkenlerin nedensel açıdan daha etkili olduğu ileri sürülmüştür. Örneğin süt çocukluğu döneminde anne sütü ile beslenme yerine yapay beslenmenin obezite riskini arttırdığına ilişkin çalışmalar vardır.

Organik nedenler bir kenara bırakılırsa aşırı yemek yemenin birçok nedeni olabileceği görülebilir. Obezite oluşumunda psikolojik etkenlerin yanı sıra çevresel ve kültürel etkenlerin de katkısı olduğu düşünülmektedir. Örneğin bazı çocuklar gerginliklerini azaltmak için aşırı derecede yemek yiyebilirler. Bu çocuklarda yemek hafifi bir depresyon ya da can sıkıntısına tepki olarak ortaya çıkabilir. Uyaran açısından yoksunluk çekilen dönemlerde de aşırı yeme davranışına rastlanabilir. Bazı ergenler ise cinsel ilişkiden ve bu olasılığı gündeme getirebilecek sosyal konumlardan kaçınmak için obez hale gelebilirler. Obez hastalar duygulanım bozukluğu olan hastalar olarak da ele alınabilirler. Çünkü psikolojik sorunlar ya da anksiyete ile baş edebilmek için aşırı yeme davranışını öğrenmişlerdir. Yine de obezitenin çoğunlukla genetik bir yatkınlığın ve ailenin yeme alışkanlıklarının sonucu olarak ortaya çıktığı göz ardı edilmemelidir.

Yeme bozukluklarıyla ilgili epidemiyolojik çalışmalar patolojik yeme davranışının daha çok batı toplumlarında rastlandığını, sosyokültürel etkenlerin ve zayıflık konusundaki toplumsal baskıların yeme bozuklukları gelişmesine yatkınlık sağladığını bildirmektedir. Psikiyatride obezite yeme bozukluğu olarak ele alınmasa da yeme bozuklukları ile birlikte görülebilir. Yaygın olarak kullanılan sınıflama sistemlerinde yeme bozuklukları bölümünde özgül olarak belirlenmiş olan aneroksiya nevroza ve bulimia nevroza vardır. Kilo almanın bu yeme bozukluklarıyla doğrudan ilişkili olduğunu gösteren bir veri olmamasına karşın obezitenin, anoreksiya nervoza ve blumiya nervoza için risk etkenleri arasında olabileceği bildirilmiştir.

Sağlıklı Yemek Yeme Takıntısı


Yeme bozukluğuna işaret eden, obezite (aşırı şişmanlık), bulimiya (aşırı yeme hastalığı), anoreksiya nervoza (yememe hastalığı) gibi pek çok sorun varken, 'Ortoreksiya', sağlıklı yemek yeme takıntısı da artık literatüre eklendi.

Gerek güzellik kavramının ''zayıf kadın-atletik erkek'' kalıbına sıkıştırılması, gerekse diyet kavramının ''sağlıklı beslenme davranışı'' gibi algılanması insanlarda çeşit çeşit yeme bozukluğu yarattı.

Günümüzde bir tarafta vitamin açısından fakir, yağ açısından zengin fast-food tipi beslenme ile aşırı şişmanlamaya (obeziteye) doğru giden bir bozukluk var; öteki tarafta zayıf kalmak için şekersiz, tuzsuz ve yağsız yiyeceklere endeksli bir yaşam. Oysa ikisi de "sağlıklı" değil.


Ortorektik misiniz?

Bu sorulara ''evet'' cevabı veriyorsanız, ortoreksiya belirtisi gösteriyorsunuz anlamına geliyor.

1 Yarının yemeğini bugünden planlıyor musunuz?
2 Yemeğin sağlıklı olması sizin için lezzetli olmasından daha mı önemli?
3 Steril yiyecekler yedikçe sağlığınızın bozulduğunu hiç farkettiğiniz oldu mu?
4 Dün yaptığınız diyet bugün size yetersiz mi geliyor?
5 Sağlıklı beslenmeyenleri küçümsediğiniz oluyor mu?

Bu, özellikle büyük kentlerde yaşayan ''beden imgesi'' ağırlıklı düşünen takıntılı kişilerin hastalığıdır. Her besinin aşırı sağlıklı olması insanı tek boyutlu beslenmeye kadar götürebiliyor. İşin bir de kişiyi anoreksiyaya itecek boyutu da var. Aşırı derecede takıntı yapmak yerine dengeli beslenme konusunda bilinçli olmak gerekir. Çünkü beslenme, gıdalarla yapılan ve takıntı boyutuna varmayan, özenle yapılması gereken bir eylemdir.


Etiket Tutkunları

Bunu ne obezite (aşırı şişmanlık), ne bulimia (aşırı yeme hastalığı), ne de anoreksiya nervoza ile (yememe hastalığı) karıştırmamak gerekiyor. Adı Orthorexia Nervosa. ''Ortho'' Yunanca'da 'doğru' ve 'normal' anlamına geliyor. Yani doğru yemek de bir takıntıya dönüşebilir ve bu durum da psikolojik olarak bireylerde sorun yaratabilir.

Amerikan Diyetisyenler Derneği'nin son yayınlarında bu sorunun10 yıl içinde yaygınlaşacağı söylenmektedir.

Yeme bozukluğu fazla yeme ve devamlı rejim yapma takıntısı şeklinde olduğu gibi kişinin her yediğinin sağlıklı olup olmadığını kontrol etme takıntısı şeklinde de kendini gösterir. Bu kişiler için yiyeceklerin saf, katkısız ve işlenmemiş olması oldukça önemlidir. Bu yüzden çoğu sebze ve meyveyi çiğ yerler. Çoğu da vejetaryendir. Kendi bildiklerinin tek doğru olduğuna inanıp kafalarının dikine giderler. Bir gün gelir yaşamları bir kısır döngünün içine girer: Bir sonraki öğünü planlamak, sağlıklı yiyecek satan marketleri dolaşmak, yemek hazırlamak ve yemek. Bu nedenle sağlıklı tercihlere yönelmek alışkanlık haline gelmeli, hiçbir şeyde aşırıya kaçılmamalıdır.

İngiltere'deki Beslenme Bozuklukları Derneği (EDA)'ne göre ise ortoreksiya gelecek yıllarda insanlığı tehdit edecektir. Çünkü saplantı halinde sağlıklı gıdalara bağımlılık geliştiren kişilerin diyet yapan bir insandan farkı yoktur. Bu kişiler yediklerinin içinde zararlı bir madde bulma korkusundan çok seçici davranırlar. İlerlemiş vakalar tıpkı anoreksiya nervoza hastaları gibi hızla kilo kaybederler. Zararlı maddeye karşı duyulan derin korku yüzünden öyle çok yiyecekten vazgeçerler ki sonunda bir iki tür yiyeceğe kalırlar. Bu da oldukça sağlıksız bir durumdur.

Yeterli ve Dengeli beslenmek bu noktada oldukça önemlidir. Diyet yapabilirsiniz ama dozunu kaçırmayın. Tadınızı kaçıracak zorlamalarla kendinizi bunalıma sokmayın. Yemek kişinin kendini cezalandırması veya toplumdan soyutlamasına bir gerekçe olmamalı. Bu nedenle sağlıklı beslenme takıntı haline gelip, sizi yiyeceklerden soğutmamalı, psikolojinizde bozukluk yaratmamalıdır.


Taylan Kümeli

Yeme Bozukluğu Nedir, Etkileri Nelerdir, Nasıl Başa Çıkılır?


Yeme bozukluğu, kökeni duygusal sorunlara dayanan yeme davranışlarındaki bozukluktur. Yeme bozukluğundan yakınan kişiler yemekle ilgili saplantılara sahiptirler. Bu kişilerde; beden imajları ve kiloları, gün içerisinde ne yedikleri, ne kadar yedikleri, aldıkları besinlerin kalori değerleri gibi konular düşünce sistemlerinin önemli bir kısmını kaplar. Genelde 12-35 yaş arasında kadınlarda daha sık görülen yeme bozukluğu son yıllarda erkeklerde de çoğalmaya başlamıştır. Yeme bozukluğu Anoreksiya Nervoza (aşırı zayıflık), Blumiya Nervoza (aşırı yeme ve kusma) ve Obeziteye (aşırı kilo) sebep olan tepkisel yemek yeme bozukluğu olarak sınıflandırılır.

Anoreksiya ve Blumiyadan yakınan kişiler, mükemmelliyetçi bir kişilik yapısına sahip olup, kendilerini aşırı derecede yargılarlar. Ne kadar zayıf olurlarsa olsunlar, kendilerini şişman hissederler. Yeme bozukluğu bazen farklı psikolojik rahatsızlıklarla aynı anda ortaya çıkabilir; kişilik bozukluğu, saplantılar, panik bozuklukları, madde bağımlılığı, depresyon gibi.

Yeme bozukluğu çok ciddi bir psikolojik rahatsızlıktır ve tedavi edilmezse çok ciddi psikolojik ve bedensel sorunlara sebep olabilir.


Anoreksiya Nervoza (Aşırı Zayıflık)

Eğer bir kişi olması gereken normal kilonun en az %15 kadar altındaysa anoreksia nervoza teşhisi konabilir. Anoreksiya nervoza olan kişiler normal kilolarında kalamazalar, çünkü yeterli derecede yemez, fazla egzersiz yapar, kimi zaman ise yediklerini kusma veya laksatif (bağırsak çalıştırıcı) ilaç kullanarak vücutlarından atmaya çalışırlar. Anoreksyia Nervoza çeşitli bedensel ve psikolojik sorunlara sebep olabilir. Örneğin: menstrual period düzensizlikleri, kalsiyum eksikliğine bağlı rahatsızlıklar, deride kuruma ve sararma, ellerde ve ayaklarda üşüme hissi, kalp ritmi ve bağırsak düzensizlikleri, kansızlık, kan basıncının ve nefes ritminin düşük olması, kaslarda güçsüzlük, ağrı ve yorgunluk, sosyal ortamdan uzaklaşma, depresif ruh hali...

Blumiya Nevroza (Aşırı Yeme ve Kusma)

Blumiya Nevroza olan kişiler devamlı diyet ve egzersiz yapmalarına rağmen normal kilonun altında, normal kiloda, fazla kilolu, hatta obez bile olabilirler. Normal kilonun altında bile olsalar hiçbir zaman bir anoreksiya nevroza görüntüsü olmaz. Blumiya Nervozalı bir kişi kısa bir zaman dilimi içerisinde, yarım saat ile 2 saat arası, binlerce kalorilik besin tüketip bunu kusma veya laksatif ilaç kullanımı ile vücudundan atmaya çalışır. Yemek yediği sırada kendisini kontrolden çıkmış gibi hisseder ve bu yemek yeme krizlerini herkesten gizli tutar. Genelde yeme, kusma veya laksatif ilaç kullanımı kişiden kişiye haftada birkaç kezle, günde birkaç kez olmak üzere değişiklik gösterir. Blumiya Nervozaya bağlı bedensel ve psikolojik sorunlar gelişebilir: kronikleşmiş boğaz ağrısı, tükürük bezlerinde, boyunda ve yüzde şişkinlik, dişlerde çürüme, mide ve bağırsak hastalıkları, kusmadan kaynaklanan potasyum dengesizliğine bağlı kalp krizi riski, kaslarda yorgunluk ve kramplar, ruh halinde dalgalanmalar, depresif ruh hali...

Tepkisel Yemek Yeme Bozukluğu

Tepkisel yeme bozukluğu olan kişiler kısa zaman diliminde çok fazla besin tüketirler. Kendilerini yemek yerken kontrolden çıkmış gibi hissederler. Bulimia Nervozadan farklı olarak kişi aşırı yeme krizlerinin arkasından kusma veya laksatif ilaç kullanımı ile kilolarını kontrol etme yoluna başvurmaz. Tepkisel yemek yeme bozukluğu obezite, hipertansiyon, diyabet, kalp ve damar rahatsızlıkları ve depresyona yol açabilir.

Yeme Bozukluğu Tedavisi

Yeme bozukluğu tedavisinde ilk adım düzenli psikoterapi yardımı ile kişinin yeme bozukluğu altında yatan duygusal sorunun bulunması, bu sorunun çözümüne yönelik çalışılmasıdır. Sağlıksız yeme davranışının tedavisinde diyetisyen ve psikoterapist iş birliği sağlanır. Kronik yeme bozukluğu vakalarında gelişen fizyolojik sorunlara müdahale açısından ise hekim kontrolü de işbirliğinin bir parçası olur.

Anoreksiya Nervoza


Anoreksiya Nervoza, diyetle zihnin sürekli meşgul olmasıyla, aşırı kilo kaybı ile ve kişinin zayıfladığını far edememesiyle karakterize olan bir durumdur.
Hastaların %95'i kadındır ve 100 ergen kızdan 1'i bu hastalıktan muzdariptir. Bozukluk en çok, yüksek sosyal sınıftan gelen ergen kadınlarda görülür. Bu kişiler genelde düşük özsaygı, kişisel yetersizlik hissi içindedirler. İçsel durumlarına ve duygularına karşı güvensizdirler. Hastalar, kendileri için olağan sayılan en az kiloda olmaktan bile rahatsızlık duyarlar. Beklenen kilonun çok altında olmalarına rağmen kilo almaktan ve şişman biri olmaktan aşırı derecede korkarlar. Vücut ağırlıklarını ya da biçimlerini algılamaları oldukça çarpıktır; çok düşük kiloda olduklarını şiddetle inkar ederler.

Anoreksiya Nervoza sadece biyolojik faktörlerle meydana gelen bir bozukluk gibi görünmemektedir. 1900'lü yılların başlarında, anoreksiyanın hipofiz bezi bozukluğunun bir ürünü olduğuna inanılıyordu. Bugün, anoreksiya hastalarında görülen hastalığın inkarı, beden imgesindeki bozulmalar, döngüsel diyetler gibi özelliklerin hipofiz bezi bozukluklarında yer almadığı bilinmektedir. Beynin yeme davranışlarını düzenlenmesinde çok önemli bir rol oynayan hipotalamusun da hastalığın üzerindeki olası etkileri araştırılmıştır. Hipotalamik düzensizlikler anoreksik hastalarda gözlenmektedir, ancak bu düzensizlikler, yeme bozukluğunun nedeninden çok, sonucu olma olasılığının daha yüksek olduğunu düşündürmektedir.
Hastalık genelde ergenlik döneminde başlar. Hastaların aileleri onların önüne yüksek standartlar koymuşlardır. Onlar da her zaman doğru olanı yapmaya çalışmışlar ve mükemmel bir çocuk olmaya güdülenmişlerdir. Aileler, çocuklarının bağımsızlık kazanma isteklerine karşı güçlü bir direnç göstermişlerdir. Çocuklarına karşı aşırı koruyucu ve düşkündürler. Son derece katı ve sorunların çözümünde başarısızdırlar. Çocuklar, bağımsız bir yetişkin olmakta güçlük çekmişlerdir. Aileleri aşırı koruyucu oldukları için, etkili değildirler ve yetersizlik duyguları içindedirler. Anoreksiklerde tek bir kişilik olmadığı görülse de, onlar genelde aşırı itaatkar, duygusal açıdan tutuk, kompülsif ve bağımlıdırlar.

Çevre ve kültür de bu hastalığın gelişiminde önemli bir rol oynar. Kültür, kadınların önüne "ideal bir beden şekli" koyar. İdeal beden ölçüleri, "başarı", "güzellik", "saygınlık" gibi anlamlar kazanır. Oysa kadının beden ağırlığı, sağlık ve beslenme koşulları geliştikçe artmaktadır. Dolayısıyla ideal beden şekli ile kadınların gerçek görünümü arasında ciddi bir çatışma başlar. Sosyokültürel baskıların sonucunda, kişi acımasızca diyete başlar. Daha önce saydığımız faktörlerle birleşince bu tür bir diyet, Anoreksiya Nervoza'nın ortaya çıkmasına yol açabilir.

Hastada aşırı kilo kaybının ve intihar düşüncelerinin olduğu, hastanın hastalığını inkar ettiği ve daha önceki yatısız terapinin etkisiz olduğu durumlarda, tedavideki ilk adım hastayı hastaneye yatırmak olacaktır. Psikolojik tedaviye başlamadan önce hastanın kilosunu yeniden düzenlemek gerekir. Hasta ile "bir hedef kilo" belirlenir. Bu hedef genelde belirli bir yaşa ve boya özgü ortalama kilonun % 90'ıdır. Bu aşamada hasta ile tam bir dayanışma içinde olunur ve hastanın kaygılarına duyarlı olmaya dikkat edilir. Bilişsel-davranışçı terapi ve psikodinamik tekniklerin birleşimi ile yürütülen terapide, hastanın davranışsal ve duygusal sorunları birlikte ele alınır.

Hastanın kilosu normal bir düzeye getirildikten sonra bile, yeme ve beden şekline yönelik işlevsel olmayan tutumlar devam eder. Hasta tedaviye direnç gösterse de, hasta ile terapist arasında kurulacak olan güvenli bir ilişkide, hasta düşünce ve inançlarının farkına varmayı öğrenir, işlevsel olmayan inançları ile uyumsuzlukları arasındaki bağlantıyı keşfetmeye başlar. Bu inançların doğruluğunu terapistinin yardımı ile inceler ve işlevsel olmayan inançlarını daha gerçekçi olanlarla değiştirme gücünü kendinde bulur. Hastalar artık kişilikleri daha güçlü, kendine güvenen ve başkaları tarafından anlaşılabildiğini düşünen sağlıklı bireyler olarak yaşamlarına devam ederler.


Psk. Emir Erdoğan

Gençlerde Yeme Bozuklukları


Zayıflama Gayreti

Gençlik yaşındaki gençler, çevrenin etkisiyle kendi vücutları konusunda yanlış yönlendiriliyor. Sonuçta, ciddi sağlık problemleri ortaya çıkabiliyor
Gençlik çağındaki çocuklar kendi iç dünyalarında yaşadıkları sıkıntılardan başka, dışarıdan ve çevrelerinden gelen etkilerle de yanlış yönlendirilebiliyorlar.
"Günümüzde çocuklar ve ergenler, tüketime dayalı birçok sektörün hedef kitlesi haline gelmiştir."
Kendisine henüz bir hedef koyamamış ya da geleceği ile ilgili sağlıklı plan yapamamış genç, çok çeşitli etkenler karşısında bocalayarak bunalıma girebiliyor.
Özellikle bu yaşlarda meydana gelen fiziksel değişimler, gençlerin kendi vücutlarıyla sorun yaşamalarına neden oluyor. Arkadaşlarının ya da basın yayın organlarının etkisiyle kendi vücudunu beğenmeyen genç, başta diyet olmak üzere birçok yola başvuruyor ve zaman zaman ciddi sağlık sorunlarıyla da karşılaşabiliyor.


Uyarılar...

Memory Center'ın Uzman Çocuk Psikologu Hande Sinirlioğlu da bu konulara dikkat çekerek, anne ve babaları uyarıyor. Çevreden gelen psikolojik etkilerin çocukları olumsuz yönlendirdiğini belirten Hande Sinirlioğlu, anne ve babaların bu yanlış yönlendirmeler konusunda çok dikkatli ve uyanık olmaları gerektiğini belirtiyor. Hande Sinirlioğlu, gençlerdeki değişimlerle ilgili şu bilgileri vererek anne-babaları uyarıyor:
Günümüz toplumunda çocuklar ve ergenler, tüketime dayalı birçok sektörün hedef kitlesidir. Doğal olarak, hem gıda hem de güzellik endüstrisi bütün pazarlama olanaklarını bu gruplar için kullanmaktadır. Bir yandan marka haline gelmiş bol kalorili popüler fast-food zincirleri beslenme alışkanlıklarında dengesizliğe yol açmakta, diğer yandan ise kitle iletişim araçlarının güzelliği santimlik ölçülere indirgeyen anlayışı, sürekli olarak gençliği baskı altında bırakmaktadır.
Bir de bunların üzerine gencin kendi bedeni ile uğraşma merakı eklendiğinde, neredeyse aç kalma sayılabilecek diyetlerin ergen kültürünün bir parçası haline gelmesi daha kolay anlaşılabilir.


Güzelleşmek Uğruna

"Çevreden gelen birçok etken ergenin kendi vücudu ile uğraşma merakıyla birleşince ortaya aç kalma sayılan diyetler çıkıyor."
Bu noktada anne-babalar ve hatta ergenlerin kendileri için en büyük sorun, masum bir zayıflama (güzelleşme) merakı ile yeme bozuklukları arasında ayrım yapabilmektir. Zira, anoreksia nervoza ve bulimia nervoza olarak bilinen yeme bozuklukları en sık ergenlik döneminde görülür ve büyük çoğunluğunda ilk problem, aşırı bir diyet gayretidir. Klinik tablo anoreksia nervoza ve bulimia nervoza olarak tanımlanan yeme bozukluklarına dönüştüğünde ise, yoğun aç kalma ve diyet gayretinin de ötesinde, davranışlarla ilgili ve vücudu doğrudan etkileyen birçok sorun kendisini gösterir.


Şişmanlık Yanılsaması

Anoreksiya nervosa ve blumiya nervoza, temelde bireyin beden imgesini yanlış değerlendirdiği, buna bağlı olarak kendisini şişman algıladığı, yemek yemeyi reddettiği ve bu nedenle aşırı kilo kaybına uğradığı durumlardır. Ancak; bulimia hastalarında; anoreksia hastalarında pek rastlanmayan dürtüsel kaynaklı abartılı iştah ve tıkanırcasına yeme atakları gözlenir.


Dengesiz Yemek

Yani dürtülerini kontrol edemedikleri noktada bol kalorili gıdaların abartılı tüketildiği dönemleri, sonradan pişmanlık duygusu içinde yoğun zayıflama gayreti izler. Bu nedenle, anoreksikler kliniğe her zaman çok zayıf başvururlar, oysa bulimikler, bu atakların varlığı nedeniyle yalnızca zayıf görünümde değil, bazen normal kiloda ve hatta kilolu dahi karşımıza çıkabilirler. Ancak, bunlarda da kilo verme ve kilo alma dönemleri birbirini izleyebilir.


Kızlar Daha Meraklı

Ergen kızlarda erkeklere göre daha sık görülür. Vücut şekli ve ağırlığı ile ilgili aşırı uğraş vardır, vücut görünümü ve ağırlığını sürekli kontrol etmeye yönelik neredeyse aç kalma noktasına varan diyet programları, kendisini kusturma, aşırı spor yapma, idrar söktürücü ve müshiller kullanılması gibi yöntemler sıkça gözlenebilir. Sürekli olarak açlık duyusunu kontrol etme ve aç kalma sonucu yiyeceklerle ya da yemeklerle yoğun uğraş; kişinin başka alanlara odaklanmasını güçleştirir, sinirli ve çökkün olmasına yol açabilir, zamanla bedensel problemler de başlar, kızlarda adet düzeni bozulur, kalori eksikliği sonucu aşırı zayıflama, enerji kaybı görülebilir.


Gençlerdeki Sorun Nasıl Anlaşılır?

Yoğun bir zayıflama merakı olan ergenin yeme bozukluğu yaşayıp yaşamadığına, elbette ki klinik koşullarda ve ilgili uzmanlarca karar verilmelidir. Bulimikler bazen kendiliklerinden tedavi yardımı arayabilirler ancak anoreksikler daha dirençlidirler, ebeveynleri ile aşırı çatışma yaşayabilirler. Bu nedenle tedaviye başvuru için ergenin yakın çevresinin işbirliği gerekebilir ve bazı durumlar uyarıcı olmalıdır. Anne-babalar çocuklarındaki bazı fiziksel ve ruhsal değişimleri gözlemleyerek, soruna henüz başında iken müdahale etme şansını yakalayabilirler. Bu yüzden çocuklarımızı sürekli izleyerek, onlara belli etmesek de kontrolümüzü azaltmamamız gerekiyor. Tabii, bunu yaparken onları sıkmak da yanlış bir tutum.

İşte bazı belirtiler:
Ï İdeal vücut ağırlığının yüzde 85'inin de altına inilmesi
Ï Öğünleri azaltma dışında kendi kendisini kusturma veya idrar söktürücü ve müshil kullanma, yoğun egzersizler denenmesi
Ï Sürekli olarak beden imajı ile uğraşma, beslenmeye ilişkin gerçek dışı yargılar geliştirme
Ï Bunlara ilaveten kaygı artışı, dürtüsellik, sinirlilik, vb. pek çok davranış problemi ortaya çıkması
Ï Ara dönemlerde aşırı yeme atakları veya kilo alma dönemleri (bulimia nervoza için)


Tedavisi Var mıdır?

Yeme bozukluklarının tedavileri zordur. Hastanın beslenme imajındaki bozulma ile başa çıkmaya yönelik psikoterapi, aile içi dinamiklerin hedeflendiği aile terapisi, beslenme alışkanlıkların yeniden yapılanması amacı ile diyetisyen desteğini içeren çok disiplinli bir yaklaşım gerekir. Hastanın aile ve yakın çevresinin bu problemlerle başa çıkmakta yaşadığı yoğun güçlükler ve hastada bozuk beslenme sonucu ortaya çıkan fiziksel sorunlar kimi zaman yatarak tedaviyi dahi gerektirebilir.


Kontrolden Çıkıyor

Ergenlik çağındaki çocuklar kendi vücutlarındaki değişimlere daha fazla meraklı oldukları için beslenme alışkanlıkları da kontrolden çıkıyor. Kimisi çok zayıf olduğunu düşünüp fazla yiyor, kimisi ise kendisini şişman zannedip aç kalmaya başlıyor.