Blumia Nervosa:

Dönem dönem gelen aşırı yemek yeme, kilo alma ve bir yandan da kilo almayı durdurma çabaları ile devam eden bir bozukluktur. Bu hastalar sürekli aşırı yiyen, ileri derecede şişman olan ve şişman kalan insanlardan farklıdır. Hasta aşırı yeme nöbeti başlayınca bütün çabalarına, korkularına, üzüntüsüne rağmen yeme tutkusunu durduramaz. Kilo almayı önlemek için hasta yediklerini kusar, iştah kesici, idrar söktürücü ilaçlar kullanır. Bu kişiler çoğu zaman fazla kiloluda olmayabilir. Ancak yine de kilo aldığından sürekli şikayet eder. Beden ağırlığı, güzellik, çirkinlik konularıyla aşırı derecede meşgul olabilir. Bu kişiler yaşamın önemli bir bölümünü yemek ve yememek arasında bocalayarak geçirir. Yeme tutkusu öyle ağır basar ki, bir yandan gizlice yer, gider çıkarır, yine yerler. Kimi hastalar için yenilen yiyeceğin önemi yoktur, önemli olan tıkınmak türünden tarif edilebilen bir yeme davranışıdır. Kimi hastalarda yemek yeme tutkusu o denli aşırı olabilir ki bulundukları yerde yiyecek, içecek bulamayacaklarından korkabilirler. Anoreksia Nevrozanın bulimik türünde de zaman zaman aşırı yeme ve kilo alma nöbetleri olabilir. Fakat temel rahatsızlık yemeği kısma ve kesme doğrultusundadır. Bulimia Nervozada da kusmalar, zayıflamak için çeşitli ilaçlar kullanılabilir. Fakat temel patoloji daha çok yemeyi durdurmama şeklindedir.

Bulimia Nervoza bütün toplumlarda %1 oranında görülür. Genç kızlarda ve kadınlarda erkeklere oranla 10 kat sık görülür. Bulimikler yeme sorunları nedeniyle utanç duyarlar ve kendilerini suçlarlar. Yeme davranışındaki anormalliği gizlemeye çalışırlar. Yeme atakları genellikle gizli oluşur ve fark edilmez. Başlangıçta olmasa da yeme atağı planlanarak veya planlanmayarak oluşabilir. Hastaların duygu durumunda çökkünlük, kişiler arası ilişkilerdeki çatışmalar, beden ağırlığı ve yiyecekle ilgili duygular bir yeme atağının ortaya çıkmasını kolaylaştırır. Yeme atağı kişinin duygu durumundaki üzüntülü hali geçici olarak azaltabilir, fakat ardından kişide kendini aşağılayacak derecede bir özeleştiri ve çökkün bir duygu durum ortaya çıkar.

Yeme atağının en temel özelliklerinden biri yeme eylemini kontrol edemeyeceği veya önleyemeyeceği duygusudur. Özellikle hastalığın başlangıcında yeme atakları sırasında kişi sanki çılgın gibidir. Ancak yeme ataklarını kontrol edememe hissi her zaman mutlak olan bir durum değildir. Kişi telefonla konuşurken yeme atağını sürdürebilir, fakat odaya aniden eşi veya bir yakını girdiğinde durduracaktır.

Yeme atakları günün herhangi bir anında oluşabilir. Bununla birlikte bulimiklerde yeme atakları kişilerin akşam eve geldiklerinde daha çok olur. Bazıları ne zaman yemeye başlasalar atak başlar ve bu kişiler tüm yiyeceklerden kaçınarak atakları önlemeye çalışırlar. Bulimik hastalarda spesifik bir tedaviye başlamadan önce genel bir tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Günümüzde bulimia' nın tedavisinde bilişsel -davranışçı- yaklaşımlar kullanılabilmektedir. Tedavide ilaç kullanımı, tedavinin etkinliğini artırabilir.

Bana blumia hatırası bazı kronik hastalıklarımla ilgili bir şeyler de yaziym çünkü bu hastalık boyunca bunlarla karşılaşma ihtimali epey yüksek! Bu tarz bir şeylerden şüphelenirseniz önleminizi alırsınız. Ama siz benim gibi doktor doktor gezmeye gerek kalmadan kurtulacaksınız; olsun yine de yaziym:
(Bu hastalığın tek bir faydası oldu, o da; istesem de istemesem de, o karın ağrılarını çekmemek için aşağıda yazılan şekilde (oldukça sağlıklı) beslenmek zorunda olmamdı. Ve artık bu alışkanlık halini aldı. Ne diyim, her işte bir hayır vardır..)

SPASTİK KOLON (HUZURSUZ BAĞIRSAK SENDROMU) (İBS):
Fonksiyonel bir bozukluktur. Kalıcı hasar bırakmaz , kanama ya da kansere yol açmaz.
Hafiften ağıra değişen şekillerde karşımıza çıkabilir.
Toplumda çok yaygındır. Her beş kişiden birinde bulunabilir.
20 li yaşlarda başlar.
Kadınlarda erkeklere nazaran sık görülür.
Duygusal olarak hassas, gergin , küçük şeyleri bile kafasına takan , dert edinen , sinirli , idari görevleri nedeniyle yoğun sorumluluk ve baskı altındaki kişilerde görülme sıklığı yüksektir

Belirtiler:

Karın ağrısı, karında rahatsızlık hissi
Kabızlık
İshal
Ani tuvalete gitme ihtiyacı
Dışkılamadan sonra rahatlayamama
Pis kokulu , yapışkan , sümüksü akıntı ihtiva eden gaita
Aşırı gaz
         
Teşhis:

Teşhis için hasta ile görüşme ve muayene yeterlidir. Ancak , bazı durumlarda benzer hastalıkları ayırt edebilmek için doktor , bazı kan ve gaita testleri ile endoskopi veya film isteyebilir.

Tedavi:

Diyet düzenlemesi
Kişinin allerjik / intolerant olduğu gıdalardan kaçınması
Psikolojik stresin kontrolü
Hastanın durumu hakkında bilgilendirilmesi ; kuşku ve endişelerinin giderilmesi
İlaç tedavisi

Spastik Kolon Hastaları İçin Öğütler:

Besinleri iyice çiğneyiniz
Telaşlı ve acele beslenmekten kaçının.
Aşırı yemeyin. Midenizi tıka basa doldurmayın.
Öğünleriniz için gıda kombinasyonlarını , bilinçli ve duyarlı bir biçimde belirleyin.
Yemek sırasında çok fazla sıvı almayın.
Muharriş (tahriş edici) gıdaları tüketmemeye çalışın.(Asitli , baharatlı , kızartma vb)
Spastik kolon belirtilerini tetikleyen gıdalar , bireysel farklılıklar gösterebilir. Dikkatli bir gözlem ile dokunan besin türlerini belirleyin ve uzak durun.
Akşam yemeğini yatmadan en az 3-4 saat önce yeyin.
Bir sonraki öğünü yemeden , önceki öğünü sindirmiş olmalısınız. Sadece yemek saatiniz geldiği için acıkmadan sofraya oturmayın. Doymadan kalkın.
·          Yürüyüş ya da hafif bir egzersiz programı barsak tembelliğinden muzdarip olanlar için harika bir çözüm olabilir.
·          Gazlı içecekler , soda ve sakız çiğnemekten kaçınınız. Özellikle şişkinlikten şikayetçiyseniz.
·          Kabuklu pirinç ve kepekli buğday ürünlerini tüketmek rafine undan yapılmış gıdaları tüketmekten daha sağlıklıdır. Sadece barsaklarımıza gereken posayı sağladığı için değil , aynı zamanda vitamin  mineral içeriği daha zengin olduğundan.
·          Sebze ve meyveleri soyarak , doğrayarak , çekirdeklerini ayırarak ve pişirerek tüketin.
·          İyi pişirilmiş sebzeler , makarna ile birlikte servis edilirse dengeli ve hazmı kolay bir gıda olur.
·          Kabaklı pide , havuçlu kek , sebzeli makarna veya pilav gibi kombinasyonlar yapmaya çalışın.
·          Mercimek iyi pişirilmiş , süzülmüş olmak kaydıyla çorba olarak tüketilebilir. Fasulye de benzer şekilde işleme tabi tutulmalıdır. Tedricen baklagillere tolerans artabilir. Vücut baklagilleri sindirecek enzimleri zamanla üretecektir.
·          Yağlar , kırmızı et , süt ve süt ürünleri , yumurta sarısı , kızarmış gıdalar spastik kolon hastalarına dokunabilir.
·          Sebze meyveleri , soyarak , doğrayarak , çekirdeklerini ayırarak ve pişirerek tüketin.
·          Yasaklama ve mahrumiyet değil , yerine koyma tekniğini tercih edin. Süt ürünleri yerine soya ve pirinç sütü , çikolata yerine kakaolu kek gibi&
Şikayetlerin azdığı günler neredeyse su içseniz dokunduğu günlerdir. Peki bu atak sırasında nasıl beslenmelisiniz?

GÜVENLİ GIDALAR:

Beyaz ekmek
Haşlanmış patates
Yağsız pirinç pilavı ya da çorbası
Makarna , erişte
Bolca sıcak nane , rezene , papatya , tarçın , anason çayı
Yulaf ezmesi
Arpa
Soya                         
Mısır unu
Havuç
Tatlı patates
Pancar
Kabak
Mantar
Kestane
Avokado
Muz
Elma püresi
Kabuksuz armut
Kabuksuz şeftali
Mango
Papaya (hazımsızlık ve gaza da iyi gelir

YOLCULUK VE TATİLLERDE SPASTİK KOLON ATAKLARINDAN KORUNMA

Beslenme ve barsak alışkanlıklarımızın değişmesi nedeniyle yolculuklar ve tatiller IBS için risklidir. Sağlığınız için gerekli önlemleri siz almalısınız. Seyahat şirketleri ya da restoranlar değil. O halde tedbir olarak yanınıza solubl lif içeren müstahzarları , bitki çaylarınızı yanınıza almakla işe başlayabilirsiniz. Tabii gittiğiniz yerdeki gıda seçenekleri içinde uygun kombinasyonu yapmak da sizin önceliğiniz olmalı. Diyete dair önlemleri egzersiz ile desteklemelisiniz. Sabah aerobik gibi hafif egzersizler , akşam yürüyüş barsaklarınızın yeni ortam ve şartlara uyumunu kolaylaştırabilir.
Uykunuza dikkat edin. Mümkünse biraz daha erken yatın . Hatta arada öğle uykusu gibi şekerlemeler yapın. Sabah yürüyüşe çıkabilirseniz çıkın.

VİTAMİN VE MİNERAL TAKVİYESİ GEREKLİ Mİ?

Vitamin ve mineral içeren ilaçların mide-barsak sisteminde rahatsızlık yapabilmesi mümkündür. Bilhassa renk ve tad verici katkı maddeleri spastik kolonlu hastalarda sorun oluşturabilir. Mümkün olduğunca katkı maddesi içermeyen , toz ya da sıvı biçimdeki vitamin ve mineraller tercih edilmelidir. Ayrıca tek doz değilde üçe bölünmüş şekilde alınması , yemekle beraber alınması mide-barsaklara etkileri azalttığı gibi biyoyararlanımı da arttırır. 
C vitamininin özellikle asit doğası nedeniyle gaz yapıcı , karın ağrısı ve ishal  yapıcı etkileri vardır. 2 gr/g den fazla alınmamalıdır.
Kalsiyum kabız yapıcı , magnesium ise ishal yapıcı etkileri olan minerallerdir. Calsiyum carbonate içeren preparatlar  magnesiumdan fakirdir , ishal eğilimli spastik kolonda tercih edilebilir. Magnesium içeren Calcium citrate ise kabız eğilimli spastik kolonda ilk tercih olabilir.  Günde 500 mg dan fazla kalsiyum emilemez.
Demir içeren kan yapıcı ilaçlar mide ve barsaklar için tahriş edici ve ayrıca kabız yapıcıdır. Demir kalsiyum emilimini engeller . Bu ikisi ayrı öğünlerde alınmalıdır.
En iyisi demir emilimini kolaylaştıran vitamin C ile demiri bir öğünde ; calsiyum-magnesium ve vitamin D kombinasyonunu bir diğer öğünde almaktır.
Mümkün olduğunca çeşitli taze sebze ve meyveler ile tahıl tüketmeye çalışılmalıdır. Özellikle atak zamanı tıbbi bir zorunluluk olmadıkça vitamin mineral takviyesi yapılmamalıdır. Spastik kolon semptomları geriledikten sonra yukarıda izah edilen tavsiyelere uyularak alınabilir


KAHVE VE ÇAY

Kafeinsiz kahve de aynı derecede sakıncalıdır. Kahve içmeye alışkın iseniz birden bırakmak , baş ağrısı gibi yoksunluk belirtileri ortaya çıkacaktır. Azaltarak kesmek daha uygun bir yol olabilir. Yerine koyulabilecek uygun başka bir seçenek mevcutsa bu değerlendirilmelidir. Örneğin kavrulmuş soyadan , kavrulmuş meyve kuruyemiş ile tatlandırılmış alternatif kahve türleri denenebilir. Ya da tamamen farklı bir tad olarak mide ve barsaklarınızla dost , nane , rezene , anason , tarçın , papatya gibi bitki çaylarını kullanabilirsiniz.

DUYGUSAL YEME

Duygusal yeme "açlıktan çok duygulara yanıt olarak" fazla miktarda besin tüketmeye verilen isimdir. Bu besinler genellikle abur-cubur ya da rahatlama hissi veren yiyecekler olarak adlandırılan grupta yer alırlar. Uzmanlar fazla yemenin yaklaşık %75'inin duygulardan kaynaklandığını belirtmektedirler. Birçoğumuz beslenmenin en azından kısa dönemde mutluluk verdiğini öğrenmişizdir. Sonuç olarak duygusal problemleri iyileştirmek için yemeğe yöneliriz. Yemek, bizi duygusal streslerimizi çözecek becerileri edinmekten alıkoyan kötü bir alışkanlık haline dönüşür.


Depresyon, can sıkıntısı, yalnızlık, kronik öfke, kaygı, engellenmişlik, stres, kişilerarası ilişkilerde problemler ve benlik değerinde azalma fazla yeme ve istenmeyen kilo artışı ile sonuçlanabilir.

Yeme davranışımızı neyin tetiklediğini betimleyerek Duygusal problemlerimizi halletmek için daha uygun teknikler kullanarak yeme ve kilo almayı denklemin dışında bırakabiliriz.

Yemek yemeyi tetikleyen şeyleri nasıl ayırt edebilirim?

Yemek yememizi tetikleyen durum ve duygular 5 ana bölümde toplanır:

Sosyal: Etrafta başka kişiler varken yeme.
Örneğin, fazla yeme diğer kişilerin dolduruşu ile olabilir; birlikteliği sağlamak için olabilir; tartışma nedeniyle olabilir; ya da etrafta başka kişiler varken uyumsuzluk duygusu ile olabilir.

Duygusal: Sıkıntı, stres, yorgunluk, gerilim, depresyon, öfke, kaygı ya da yalnızlık durumunda boşluğu doldurmak için tepki olarak yeme

Durumsal: Fırsat olduğu için yeme.Örneğin, restoranda, yiyecek reklamlarını görerek, pastanenin önünden geçerken.Yeme aynı zamanda televizyon, film, maç izleme gibi belli aktivitelerle de ilişkili olabilir.

Düşünceler: Kendinize verdiğiniz değerin azalması ya da yemek için bahaneler oluşturulması. Örneğin, iradenin zayıf olması.

Fizyolojik: fiziksel nedenlerle yemek. Örneğin öğün atlamak nedeniyle acıkmak ya da baş ağrısı gibi ağrıları iyileştirmek için yemek.

Aşırı yemenizi tetikleyenin ne olduğunu anlamak için bir yeme günlüğü tutun ve ne zaman ve ne yediğinizi, stres kaynaklarınızı, yerkenki düşüncelerinizi yazın. Aşırı yeme davranışınızın kalıplarını süratle tespit edeceksiniz.

Bu alışkanlığımdan nasıl kurtulabilirim?

Yeme davranışını tetikleyen şeyleri bulmak ilk basamaktır. Bununla birlikte yeme davranışını değiştirmek için yeterli değildir. Genellikle, bir davranış patternini tespit ettiğinizde belli duygulara ya da durumlara karşı yeme bir davranış kalıbı şeklinde yerleşmiştir ve bu alışkanlığı kırmanız gerekir.

Yemeğe karşı alternatifler geliştirmek ikinci basamaktır. Bir tetikleyici sonrasında yemeğe ulaşmak için harekete geçtiğinizde aşağıdaki aktivitelerden birini yapmayı deneyiniz.

TV izleyin,
İyi bir kitap ya da dergi okuyun ya da müzik dinleyin,
Yürüyüşe çıkın ya da koşun,
Küvette banyo yapın,
Derin nefes alma egzersizi yapın,
İskambil ya da aile oyunları oynayın,
Bir arkadaşınızla konuşun,
Ev, çamaşır ya da bahçe işi yapın,
Arabayı yıkayın,
Mektup yazın,
Ya da yeme isteği geçinceye kadar zevk alabileceğiniz başka bir aktivite yapın.

Eğer kendimi oyalama çabam beni yemekten alıkoymazsa ne olacak?

Bazen kendinizi basitçe yemekten uzaklaştırmak ve farklı alışkanlıklar edinmek fazla yemeye neden olan duygusal stresle baş etmek için yeterli olmaz. Duygusal stresle daha iyi baş etmek için aşağıdakileri deneyiniz;

Gevşeme egzersizleri
Meditasyon
Bireysel ya da grup terapi

Bu teknikler altta yatan duygusal problemi ortaya çıkartır ve esas problemle daha etkin ve sağlıklı bir şekilde baş etmenizi sağlar. Bu tekniklerle ilgili daha fazla bilgi için uzman bir doktorla görüşmenizi öneririm.

Uygun teknikleri uygulamayı öğrendikçe ve aşırı yemeyi azalttıkça kendinizi ödüllendirmeyi unutmayın. Desteklenen davranışları tekrarlama eğiliminde olduğumuz için beslenme konusundaki hedeflerinizi tutturunca kendinizi şımartın. İstediğiniz o bluzu alın, hayal ettiğiniz o seyahate gidin ya da masaj yaptırın ki yeni alışkanlıklarınız yerleşsin.


Cleveland Clinic Department of Nutritional Therapy'den çeviren Dr. Ümit Özcan

Biraz uzun ve sık sık terimler kullanılmış ama okumanızı tavsiye ederim.

YEME BOZUKLUKLARINDA GENETİK ETKENLER

Görülme sıklığı ve tedavi güçlükleri nedeniyle Amerika ve Avrupa ülkelerinde giderek artan bir ilgi odağı olan yeme bozukluklarının etyolojisi henüz belirsizliğini korumaktadır. Önceki yıllarda önplanda olan psikodinamik ve sosyo-kültürel hipotezlerin yanısıra, son dönemlerde biyolojik etkenlerin de rolünü destekleyen bir çok çalışma vardır. Genetik etkenler ise yaklaşık yüz yıldan beri araştırılmakta olup, bu konudaki araştırmalar, aile ve ikiz çalışmaları ile yeme bozukluklarında önemli görülen komorbidite durumlarını konu almaktadır. Bu yazıda, anoreksiya ve bulimiya nervozanın genetik yönünü inceleyen çalışmalar gözden geçirilmiştir.
Tarihsel gelişim sürecine bakıldığında yaklaşık 400 yıl önce tanımlanmış olan yeme bozuklukları, özellikle Avrupa ve ABD'de son yıllarda klinisyen ve araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. Tüm bu çalışmalara karşın, yeme bozukluklarının etiyolojisi henüz belirsizliğini korumakta olup, araştırmalar genetik ve biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin göreceli etkileşimi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Öne sürülen etiyolojik modellerin hiçbiri diğerlerini dışlayamamakta ve tek bir etyolojik model üzerinden yürütülen tedavi yöntemlerinin başarıyla sonuçlanması da, hastalığın etolojisini göstermekten çok, yalnızca modele destek olabilmektedir. Bu konuda öne sürülen biyolojik görüşler dışında disfonksiyonel biliş modeli, sosyokültürel ya da psikodinamik etkenlerin rolünü vurgulayan modeller, aile etkileşimi ve interpersoneletkenler, travma modeli, bağımlılık modeli, yeme bozukluklarının diğer majör psikiyatrik hastalıklarla ilişkisini vurgulayan modeller gibi çeşitli modellerin olması da bu konudaki etyolojik karmaşanın boyutlarını göstermektedir. Son yıllarda ise bu hastalıkların genetik bileşenleri dikkat çekmeye başlamıştır. Aile ve genetik çalışmaları, önceleri kalıtımsal bir hastalık olarak tanınmayan yeme bozukluklarına yatkınlıkta, genetik etkenlerin rolünü vurgulamaktadır. Ayrıca, özellikle restriktif (kısıtlayıcı) alttipi olmak üzere, klinik fenotiplerinin tutarlı biçimde tanımlanabilmeleri de yeme bozukluklarını diğer birçok psikopatoloji gibi genetik çalışmalara uygun kılmaktadır. Ancak, kültürel etkenlerinde kilo ve görünüm üzerindeki etkili olması ve yemebozukluklarının ağır formlarının görece az görülmesi; genetik, biyolojik ve çevresel etkenlerin risk ve patogenez üzerine önemli bir katkısı olduğunu düşündürmektedir.

A.Aile Çalışmaları: Yeme bozukluklarında genetik çalışmalar yaklaşık olarak yüz yıldan beri yürütülmekte olup, belirgin metodolojik eksiklikler içeren ilk çalışmalardan sonra, bu konudaki ilk sistematik araştırma Gershon ve arkadaşlarından gelmiştir. Gershon, anoreksiklerinbirinci derece akrabalarında %2.0 oranında anoreksi-ya nervoza, %4.4 oranında ise bulimia nervoza bildirmiştir. Aynı araştırmada kullanılan kontrol grubunda ise bu oranlar sırasıyla %0 ve %1.3 olarak bu-lunmuştur. Hudson ise bulimiklerin birinci derece akrabalarında %1.7 oranında bulimiya nervoza bildirmiştir. Bu oran genel popülasyonda %1-2 olarak verilen prevalanstan farklı değildir. Ancak bu çalışmada, ailelerde anoreksiya nervoza ve bulimiya nervoza öyküsü birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan %3.4lük oran genel popülasyondan farklıdır. Bu çalışmanın metodolojik kısıtlılığı ailede hastalık öyküsünün tamamen hastaların verdiği bilgilerle sınırlı kalmasıdır. Hudson'dan farklı olarak Kassett, bulimiklerinbirinci derece yakınlarında kontrol grubuna oranla üç kat fazla bulimiya bildirmiştir (%9.6 ve %3.5). Aynı çalışmada, yine bulimik hastaların ailelerinde %2.2sıklıkla anoreksiya nervoza saptanırken, kontrol grubunda bu oran sıfırdır. Bu konuda yapılan en kapsamlı çalışmalardan biri olarak kabul edilen benzer bir çalışmada, Strober ve arkadaşlarının bildirdikleri sonuçlar, Gershon'un sonuçlarıyla çelişmektedir. Strober bu çalışmasında anoreksiklerin birinci derece yakınlarında %4.1 oranında anoreksiya nervoza saptarken, kontrol grubunda bu oran sıfırdır. Aynı çalışmada anoreksiklerin birinci derece akrabalarında %2.6 bulimiya nervoza tespit edilmiş olup, bu oran genel popülasyondan farklı değildir. Lilenfeld ve ark. ise (1998), gerek anoreksiya gerekse bulimiya nervozalı hastaların ailelerinde her iki bozukluğun arttığına dair bir bulgu gösteremezken, tüm yeme bozukluklarını (anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza ve başka türlü tanımlanamayan yemebozuklukları) birlikte değerlendirdiklerinde anoreksiklerin akrabalarında %11.8, bulimiklerin akrabalarında ise %19.8 oranında yeme bozukluğu bulmuşlardır. Bu çalışmanın önemi, hem çalışmaya dahiledilen birinci derece akraba sayısının yüksek olması, hem de bu aile bireylerinin doğrudan görüşme ile değerlendirilmesidir. Gerek anoreksiya gerekse bulimiya nervozalı kişilerin ailelerinde her iki bozukluğun da görülebilmesi, bu iki bozukluk için ortak geçiş gösteren yatkınlık olduğunu düşündürmektedir. Ancak bu görüşü desteklemeyen aile çalışmaları da vardır. Logue (1989), ailelerde anoreksiya nervoza ve bulimiya nervoza oranını %0 olarak bildirmiştir. Ancak bu çalışmadaki hasta sayısının düşük olması sonucun geçerliliğini tartışılır kılmaktadır. Görüldüğü gibi rakamlar farklılık gösterse de genelde çalışmalar, yeme bozukluklarında ailesel bir yatkınlığa işaret etmektedir. Yine anoreksiya nervozave bulimiya nervoza arasındaki gerçek ilişki bilinmemekte ancak çapraz geçiş göstermeleri, ortak etyolojik etkenleri düşündürmektedir.

B. İkiz ÇalışmalarıYeme bozukluklarında yapılan ilk ikiz çalışmasında, anoreksiya nervozanın tek (%56) ve çift yumurta ikizlerindeki (%7) konkordans hızları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu bildirilmiştir. Bu sonuç, genetik etkenlerin anoreksiya nervoza etiyolojisinde, çevresel etkenlerden daha önemli olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Yine benzer bir başka çalışmada, restriktif tip anoreksiya nervoza için tek yumurta ikizlerinde %66, çift yumurta ikizlerinde ise%0 konkordans hızı bildirilmekte ve ikiz çiftleri arasındaki benzerliğin tek yumurta ikizlerinde daha belirgin olduğu ileri sürülmektedir. İlginç olarak aynı çalışmada bulimiya nervoza için tek (%35) ve çiftyumurta (%29) ikizlerinde saptanan konkordans hızları birbirlerine yakın bulunmuş ve bu sonuçlar anoreksiya nervoza ve bulimiya nervozanın farklı hastalıklar olduğu ve bulimiya nervozada çevresel etkenlerin daha önemli olabileceği şeklinde yorumlanmıştır. Bu sonuçların aksine, 1990 yılında yapılan bir başka çalışmada bulimiya nervozanın tek yumurta ikizlerindeki konkordans hızının (%83), çift yumurta ikizlerinden (%27) yüksek bulunması yine genetik etyolojiyi destekliyor görünmekle birlikte, bu ça-lışmanın küçük bir örneklem grubuyla yürütülmüş olması sonuçların gerçerliliğinin sorgulanmasına yolaçmaktadır. Örneklem büyüklüğü dışında, kullanılan tanı ölçütleri de çalışma sonuçlarını etkilemektedir. Yine ikizlerle yapılan epidemiyolojik bir çalışmada,i kizlerden birinde anoreksiya nervoza olması durumunda, diğer ikizde yine anoreksiya nervoza görülme riski kullanılan tanı ölçütlerine göre 5-50 kat, bulimiya nervoza görülme riski ise 2.6 kat artmaktadır.Aynı toplum çalışmasında bulimiya nervoza için kon-kordans hızı tek yumurta ikizlerinde %23-26, çift yumurta ikizlerinde ise %9-16 olarak verilmektedirve ikizlerden birinde bulimiya nervoza olması durumunda diğerinde anoreksiya nervoza gelişme riski8.2 olarak bulunmuştur. Bulimiya nervozada çevresel etkenlerin daha önemli olduğunu gösteren önceki çalışmalardan farklı olarak bu sonuçlar, her iki bozuklukta da genetik etkenlerin önemli olması dışında bunların paylaşıldığını da düşündürmektedir.

C. Yeme Bozukluklarında Komorbidite ve Aile Çalışmaları:Yeme bozukluklarının diğer psikopatolojilerle birlikte bulunabileceği son yıllarda dikkati çeken bir konudur. En çok çalışılan konular olan depresyon, madde kullanım bozuklukları, anksiyete bozuklukları, obsesif-kompulsif bozukluk ve kişilik bozukluklarıdır. Malnutrisyon ve patolojik yeme alışkanlıkları bu durumu etkileyebilmekte ancak bazı hastalarda diğer psikiyatrik belirti ya da sendromların kilo kaybından önce başlaması ya da kilonun normale dönmesinden sonra da devam etmesi bu durumların yeme alışkanlıklarının basit bir komplikasyonu olmadıklarını düşündürmektedir.

a. Duygudurum Bozuklukları: Anoreksik hastaların birinci derece yakınlarında unipolar depresyon görülme riski değişik çalışmalarda %6.5-20.4; bipolar bozukluk görülme riski ise%0-8.3 arasında verilmektedir. Yine bulimiya nervozalı hastaların birinci derece akrabalarında unipolar ve bipolar bozukluk görülme riski sırasıyla %10.5-37.1 ve %0.6-5.9 olarak gözlenmektedir. Genel olarak yeme bozukluğu olan hastaların yakınlarında duygudurum bozukluğu görülme riski, yeme bozukluğu olmayanlara göre 2-4.2 katartmaktadır. Yeme bozukluklarında depresif belirtilerin sık görülmesi ve tedavide tercih edilen ilaçların daha çok antidepresanlar olması dışında hastaların ailelerinde duygudurum bozukluğu görülme riskinin yüksekliği de her iki bozukluk arasındaki ilişkiyi destekliyor görünmektedir. Öte yandan, yalnızca komorbid duygudurum bozukluğu gösteren anoreksiklerin ailelerinde anlamlı duygudurum bozukluğu olduğu, duygudurum bozukluğu olmayan anoreksiklerin ailelerinde ise yeme bozukluğunun genel toplumdan daha fazla olmadığını ileri sürülmektedir. Bu görüşün aksine, eşlik eden duygudurum bozukluğundan bağımsız olarak,yeme bozukluklarının birinci derece akrabalarındayüksek oranda duygudurum bozukluğu olduğu da ileri sürülmektedir. Bu görüşe göre yeme bozuklukları, duygudurum bozukluklarının bir varyantıdır. Yeme bozuklukları ile duygudurum bozuklukluk-arının birlikte görülme riskinin yüksek olduğu kabul edilmekle birlikte, ailelerde duygudurum bozukluğu görülme sıklığı ile ilgili yapılan bu çalışmaların sonuçları halen genelleşmiş bir sonuca götürmekten uzaktır. Yeme bozuklukları ile duygudurum bozuklukları arasındaki ilişki için öne sürülen hipotezler şunlardır:
1. Depresyon yeme bozukluğuna ikincil olarakgelişir. Yakın zamana kadar üzerinde en çok görüşbirliğine varılan hipotezdir. Anoreksiyada psikofizyo-lojik bozukluklara, bulimiyada ise kontrol yitimine bağlı olarak depresyon görülür.
2. Yeme bozuklukları, duygudurum bozukluklarının bir varyantı olabilir. Son yıllarda geçerlik kazanmış olan bu görüşe göre birincil olan duygulanım bozukluklarıdır.
3. Yeme bozuklukları biyolojik, psikolojik, ailesel ve sosyokültürel etkenlerin etkisiyle biçimlenen ortak son yoldur ve altgruplarından bazılarının altta yatan duygudurum bozukluklarından etkilenmeleri söz ko-nusudur. Çok yönelimli bu modele göre "depresif yatkınlığın" başka birçok etki ile yeme bozukluğunayol açtığı ya da depresyonun doğrudan yeme bozukluğunu presipite ettiği ileri sürülmektedir.

b. Madde Kullanım Bozuklukları: İlk olarak Russell'ın bulimiya nervozayı tanımlamasından beri, bulimiklerde alkol, sigara, kafein ve ilaç kullanımının normal kontrollere ve diğer klinik popülasyonlara göre fazla olduğu bilinmektedir. Son yıllarda yeme bozuklukları ile alkol bağımlılığı arasındaki ilişkiyi araştıran çok sayıda çalışma yayınlanmıştır. Bulik, gerek buli-miklerde alkol ve ilaç kötü kullanımının sık olması, gerekse bulimiklerin birinci ve ikinci derece akrabalarında alkol bağımlılığının sık görülmesinden yola çıkarak, bu kişilerde bağımlılık için genetik bir yatkın-lığın olduğunu ve bu yatkınlığın biyolojik etkenler (kadınlarda alkole toleransın düşük olması gibi) veçevresel değişkenler ile biçimlenerek erkeklerde alkolbağımlılığı, kadınlarda ise toplum tarafından kabuledilebilir olan yeme bozukluğuna yol açtığını önesürmektedir. Bu görüşü destekleyen Petersson da hem alkolün hem de yemenin anksiyeteylebaşa çıkma amacıyla kullanıldığını ve cinsiyete göredağılımının toplum kurallarına göre belirlendiğini savunur. Hatta alkolikler ile bulimikler arasında,"symptom substitution" olarak isimlendirilen, belirtiler arası geçişten sözedilmektedir. Özellikle bulimik tip anoreksiya nervoza ve bulimiya nervozaile madde kullanım bozukluklarını ilişkilendiren buçalışmalar nedeniyle, komorbidite araştırmalarında anoreksiya ve bulimiya nervoza ayrı değerlendirmek gerekmektedir. Yeme ve madde kullanım bozukluklarının ortakbir genetik etkenin farklı fenotipik görünümleri olduğu hipotezini araştıran çalışma sayısı fazla değildir. Bu çalışmalar, yalnızca komorbid madde kullanım bozukluğu gösteren bulimiklerin ailelerindemadde kullanım bozukluğu sıklığının arttığını göstermektedir. Yine ailelerinde madde kullanımbozukluğu olan bulimiklerde, aile öyküsü olmayanla-ra göre daha fazla eş zamanlı madde kullanım bozukluğu görülmektedir. Benzer şekilde, alkol bağımlılarının ailelerinde yeme bozukluğunun kontrolgruplarına göre daha fazla görülmediği de bildiril-mektedir. Bu bulgular, yeme bozuklukları ve alkol bağımlılığı arasında güçü bir genetik ilişki olmadığını düşündürmektedir. Aile çalışmalarında eldeedilen bu sonuç ikiz çalışmaları ile de desteklenmekte ve kadınlarda alkol bağımlılığına yatkınlıktarol oynayan genetik etkenlerin, bulimiya gelişiminietkilemediği ileri sürülmektedir.

c. Anksiyete Bozuklukları: Anksiyete bozuklukları ve yeme bozukluklarının komorbiditesi son yıllarda çalışılan bir konudur. Bulimiklerin % 56sında en az bir anksiyete bozukluğuolduğu bildirilmiştir. En sık konulan tanılar sos-yal fobi, agorafobi, basit fobi ve obsesif kompulsifbozukluklardır. Özellikle sosyal fobi ve agorafobi,anoreksiklerden çok bulimiklerde görülmektedir. Buhastalardaki kilo ve yeme ile aşırı uğraşların obsesyo-nel nitelikte olduğu ileri sürülerek yeme bozuklukla-rına "modern obsesif kompulsif sendrom" adı vermeeğilimi de vardır. Obsesif-kompulsif bozukluk dışında, anksiyete bozuklukları ile yeme bozuklukları arasındaki genetikilişki çok incelenmemiştir. Anoreksiklerin akrabaların-da obsesif-kompulsif bozukluk görülme riski değişikçalışmalarda %11 ve %4.1, bulimiklerin akrabaların-da ise %3 olarak verilmektedir. Ancak depres-yon ve madde kullanım bozukluklarında olduğu gi-bi, yalnızca obsesif-kompulsif bozukluğu olan yemebozukluklarının akrabalarında yine obsesif-kompulsif bozukluk görülme riskinin yüksek olması da benzer şekilde her iki bozukluğun birbirinden ayrı gene-tik geçiş gösterdiğini ortaya koymaktadır. Diğer anksiyete bozukluklarını araştıran çalışmalarda, bulimikler ile restriktif tip anoreksiklerin akra-balarında yaşam boyu en az bir anksiyete bozukluğugörülme riski yaklaşık %50dir. Yaygın anksiyete bozukluğu için, anoreksiya nervozada risk oranı 3.1, bulimiya nervozada ise 2.3tür. Her iki bozukluğun ortak genetik geçiş gösterip göstermedikleri isehenüz bilinmemektedir.Sosyal fobi, panik bozukluğu ve post-travmatikstres bozukluğunun da yeme bozukluğu olanların ailelerinde sık görüldüğüne dair öncül veriler olmaklabirlikte henüz yeterli değildir.

d. Kişilik Bozuklukları: Yeme ve kişilik bozuklukları arasındaki ilişki yıllardan beri araştırılan bir konu olmuştur. Ancak yeme ve kişilik bozukluklarındaki ailesel geçişi araştıran çalışma sayısı fazla değildir. Metodolojik, kavramsal ve psikometrik ölçümzorluklarına rağmen anoreksik ve bulimik hastalardaen az bir kişilik bozukluğu ya da kişilik özelliği bulunma olasılığı yüksektir. Bu da belirli kişilik bozuklukları ya da özelliklerinin yeme bozukluklarında risketkenleri olabileceğini düşündürmektedir. En sık görülen kişilik özellikleri rijidite, obsesif kaygı, emosyonel kısıtlılık, Cloninger sistemine göre yenilik arayışının az, zarardan kaçınmanın ve ödül bağımlılığının yüksek oluşudur ve daha çok restriktif tip anoreksiya nervozada görülür. İlginç olarak komorbid obsesif kişilik bozukluğu görülmesinden bağımsız olarak, restriktif tip anoreksik hastaların 1. derece akrabalarında yaşam boyuobsesif kişilik bozukluğu görülme riski yüksek, bulimik ya da normal kontrol grubunda ise bu oran düşük bulunmuştur. Bu nedenle obsesif kişilik bozukluğunun anoreksik hastalara özgü olduğu verestriktif tip anoreksiya nervoza için ailesel yatkınlık etkeni olduğu ileri sürülmektedir. Yani restriktif tip anoreksiya nervoza ile obsesif kişilik bozukluğununaynı genotipin farklı fenotipik görünümlerinden oluşan bir eksen teşkil ettikleri kabul edilmektedir.cİmpulsivite ve affektif instabilite ile karakterize olan küme B kişilik bozuklukları ise anoreksiklerden çok bulimiklerde görülmektedir ve borderline kişilik bozukluğunun bulimik hastalarda alkol bağımlılığı komorbiditesini belirleyen en önemli değişken olduğu bulgulanmıştır. Anoreksikler ve normal kontrol grubunda %3 iken, bu hastaların ailelerinde küme B kişilik bozukluğu görülme riski %12 olup, daha çok komorbid madde bağımlılığı gösteren bulimiklerin ailelerinde ortaya çıkmaktadır. Bu sonuçlar, bulimiklerde impulsivitenin madde bağımlılığı gelişimini etkileyen en önemli özellik olduğu şeklinde yo-rumlanmıştır. Sonuçta madde bağımlılığı ve diğer impulsif davranışları içeren "multi-impulsif bulimiya" için impulsivite, ailesel risk etkeni olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmalar, genetik ve çevresel etkenlerin yeme bozuklukları üzerindeki kesin etkisini göstermekten uzaktır. Ancak aile ve ikiz çalışmalarından elde edilen sonuçlar yeme bozukluklarında ailesel bir yatkınlık olduğuna işaret etmekte ve her ikisi arasında çapraz geçiş görülebilmesi nedeniyle de ortak etiyolojik etkenler olabileceğini düşündürmektedir. Komorbidite çalışmalarında ise obsesif kişilik bozukluğunun restriktif tip anoreksiya nervoza; impulsivitenin ise madde bağımlılığı ile birlikte görülen bulimiya nervoza için ailesel yatkınlık etkeni olabileceğine dair veriler vardır.

Çocuk ve Ergenlerde Yeme Bozuklukları- devam

Yeme Bozukluğu Öyküsü, Davranışsal Semptomlar

Besinler, kalori, kilo, yağ oranı ve perhiz ile aşırı iştigal etme

Kilo konusuna aşırı ilgi ve kaygı

Kilolu olmadığında bile perhiz

Kilolu olmasa bile şişman hissetme

Yemekten aşırı suçluluk veya utanma hissetme

Açlığı inkar

Normal miktarda yemiş olsa bile aşırı şişmiş hissetme

Aşırı egzersiz yapma

Sık sık tartılma veya vücut oranlarını ölçme

Yeme ritüelleri ve tuhaf yemeyle ilgili davranışlar

Gıda biriktirme veya atma

Başkaları birlikte ile yemekten kaçınma

Sekretif yeme

Yemeklerden sonra banyoya sık gitme

Kusma, laksatifler, egzersiz veya gıda kısıtlama yoluyla kilo kontrolünü sağlama

Sosyal ortamlardan çekilme

İrritabilite veya Duygudurum dalgalanmaları

Sıklıkla duygudurum kaymaları

Aşırı düzeyde kendini eleştirme

Arkadaşlardan kaçınma

Önceki hoşlandığı etkinlikleri yapmama

İmpulsif davranışların diğer tiplerini gösterme

Tıbbi öyküde yeme bozukluğuna eşlik edebilecek en önemli fiziksel semptomlarda gözden geçirilmelidir. Hastalar bazen bu semptomları inkar edebilir veya önemsizmiş gibi davranabilirler. Sık fiziksel semptomlar aşağıda gözlenmektedir.

Yeme bozukluğu Öyküsü, Fiziksel Semptomlar

Kilo kaybı ve kiloda sık dalgalanmalar

Amenore veya oligomenore

Bayılacakmış durumu

Letarji, güçsüzlük

Deri kuruluğu

Ekstremite uçları mavimsi veya solukluk

Saç kaybı

Konstipasyon

Ödem


Aile öyküsünde tam değerlendirme gereklidir. Yeme bozukluğu olan hastaların aile ve yakın akrabalarında yeme bozukluğu, madde kötüye kullanımı veya Duygudurum bozuklukları çok sık olması nedeniyle buna yönelik sorgulanma yapılmalıdır. Gıdalar ve kilo alımı konusunda ailenin kısıtlayıcı veya kontrol edici   davranışları da yaygındır.

            Fizik muayene; olası organik nedenleri ve yeme bozuklukların komplikasyonlarını araştırmaya yönelik olmalıdır Aşağıda tabloda yeme bozukluklarında fizik muayenedeki ayrıntılar görülmektedir.

Yeme Bozukluklarında Fizik Muayene:

Ortostatikler dahil nabız ve kan basıncı (bradikardi, kalori malnutrisyonunda ve dehidratasyonda ortostatik değişiklikler)

Vücut ısısı (kalorik malnutrisyonda hipotermi)

Beden Ağırlığı

Beden Kitle İndeksi

Fundoskopi (intrakranial kitleleri ekarte etmek için) ve görme alanı muayenesi (hipotalamik lezyonları ekarte etmek için)

Parotis bezi (kronik kusmada büyür)

Diş (Kronik kusmada diş minesinde erozyon)

Ergenlerde Seksiüel Olgunlaşmanın Derecelendirilmesi (Taner Evresi) (Malnutrisyona bağlı pubertal gecikmeler)

Kardivasküler muayene

Abdominal kitleler

Ekstremiteler, sıcaklık, ödem (kalori malnutisryonunda soğuk eller, ayaklar ve akrosiyanoz)

Labortauvar incelemeleri olası organik hastalıkları ve komplikasyonları araştırmaya yönelik olmalıdır. Kaolrik malnutrisyon, ANda yaygın bir durum olup, başlangıç laboratuar test sonuçları genellikle normaldir. Ancak zamanla anormallikler başlar. BN olan hatsallar ciddi ve kronik hale gelmeden genellikle elektrolitler normal düzeyde çıkar. Eğer hastaya testlerin sonuçlarının normal olduğu söylenirse, inkarını güçlendirebilir. Doğru yaklaşım şöyle olmalıdır  yapılan testler anormallik göstermiyor fakat yeme bozukluğu devam ettikçe tekrarlanması gerekir, fiziksel muyane ile saptanan malnutrisyonu laboratuar teyit etmeyebilir, bu sorun olmadığını göstermez. Semptomlar kronik ise, minör anormallikler sergileyebilirler. Kalori malnutrisyonunda nötropeni, anemi ve tiroid işlev anormalliklerinin hafif anormallikleri gözlenebilir. Bunlar kilo aldırmanın ötesinde farklı tedavi genellikle gerektirmezler.

Yeme Bozukluklarında Başlangıç Laboratuar Değerlendirmesi

Tam Kan Sayımı (Anemi ve nötropeniyi ekarte etmek için)

Biyokimya profili (elektrolitler, magnezyum, fosfor, transaminazlar, albumin, protein, BUN/kreatinin)

Tiroid İşlev testleri (düşük T3, Ötrioid sick sendromu)

EKG-aritmi, QTc anormallikleri

Akut faz reaktanları (Eğer tanı açık değilse ESR, CRP)

Yeme Bozukluğunda Anormal Olabilecek Laboratuar Testleri

FSH/LH, Östrodiol (Düşük değerlerde)

Gonadotropinler (Düşük değerlerde)

Kortizol düzeyleri (Yüksek değerlerde)

Serum Karoten (Yüksek düzeylerde)

Serum lipidleri, kolesterol (Yüksek değerlerde)

Mide boşalma çalışmaları (Normalden daha yüksek)

Kemik yoğunluk çalışmaları (Ostopeniyi gösterebilir)

Beyin görüntüleme (Azalmış beyin kitlesi)

Ekokardiyografi (azalmış kalp kitlesi ve azalmış kardiak output)

Pelvik ultrasound (Ovarian küçülme ve foliküler kistlerin azlığının görülmesi)


     Devam eden süreçte aşağıdaki laboratuar testler istenir:

Yeme Bozukluğu Olan Hastayı İzlemede Faydalı Olan Laboratuar ve Radyolojik Testler

Tam kan sayımı

Serum elektrolitleri

İdrar elektrolitleri (Düşük klor kusmaya işaret edebilir)

Amilaz izoenzimleri (Yüksek tükürük izoenzimi kusmaya işaret edebilir)

Beslenme indikatörleri (örn. Albumin)

Böbrek işlevleri

Gayta guaiac

Fenolftalein için gayta incelemesi

Kilo iyileşmesi olduğu halde amonere devam ederse, tiroid, prolaktin, LH ve Fsh bakılması

Kemik densitometrisi (osteopeni, osteoporoz)

     Yeme Bozukluklarının Tıbbi Komplikasyonları:

Yeme bozukluklarının çeşitli tıbbi komplikasyonları olabilir.  her biri aşağıda tanımlanmıştır:

Yeme Bozukluklarında Tıbbi Sorunlar

Akut problemler

  Sıvı ve elektrolit ve asit-baz dengesi anormallikleri

  Kardiyak ritm bozuklukları

 Gastroinestinal semptomlar
 Gecikmiş gastrik boşalma
 Konstipasyon
 İrritabl kolon semptomları
 Özafagial hastalık (Özafajit, rüptur)

 

Kronik Problemler

     Büyüme geriliği

     Pubertenin duraklaması

     Amenore, oligomenore

     Pik kemik kitlesinin kazanılmasında bozulma

     Serebral atrofi

     Kronik renal tubuler bozukluklar

 

Kronik yeme bozukluğunda potansiyel irreversibl problemler

    Büyüme geriliği

    Anormal pubertal durumlar

   Kemik kitlesini kazanmada sorunlar

   Üreme kapasitesinde anormallikler

   Serebral atrofi

   Kronik renal tubuler hastalıklar

   Ani ölüm

   Özafagial, gastrik rüptur

   Ventriküler aritmi (hipokalemi, uzun QT intervali ve torsades de points)

   Tekrar beslenme hipofostatemisi, konjestif kalp yetmezliği


Yeme Bozukluğunun  En Yaygın Semptomlarının Komplikasyonları:
Uzamış veya Aralıklı Gıda Kısıtlamalarının Komplikasyonları

       Azalmış istirahat enerji tüketim semptom ve bulguları

       (hipotermi, hipotansiyon, ortostatik kan basıncı değişimleri)

      Amenore,