İnce Beden Hastalığı

Sabah saat dokuz kırkbeş. Bir sonraki hastanın gelmesini bekliyorum. Hoş bir sabah, zihnim açık. İkinci görüşme için önümdeki listeye uzanıyorum. Saat onda göreceğim yeni hastanın adının son yirmi yılda giderek yaygınlaşmış, iddialı bir kız adı olduğunu görüyorum. Bu durum genç bir kız ile karşılaşacağımı düşündürtüyor bana. Büyük olasılıkla, yine incecik bir genç kızla görüşme yapacağım. Yemek yemeyi reddeden, ya da yediklerini bir an önce bedeninden uzaklaştırabilmek için kendini tahrip etme pahasına çeşitli yollara başvuran bir genç kız olmalı bu.
Özellikle son birkaç yıldır, ne çok genç kız görüyorum bu muayene odasında, diye düşünüyorum, ardından. İnce, kara kuru bedenler, bedenlerinden hoşnut olmayan genç kızlar. Bu hoşnutsuzlukla (evet, bu sözcük çok hafif kalıyor onların bedenleriyle ilişkilerini tanımlamak için) bedenlerini yıkmak amacıyla başvurdukları yollar aklımdan geçiyor: aç kalmak, kusmak, müshil ilaçları, idrar söktürücü ilaçlar kullanmak, çeşitli hormon hapları almak, aşırı egzersiz yapmak, gibi sağlıklarını tehdit eden girişimler& tüm bu umutsuzluk içinde başvurulan yolların kökeninde, gencin bedeniyle ilişkisindeki aksamaların ve durdurulamaz bir biçimde ince bir bedene sahip olma arzusunun yer aldığını, her izlediğim genç kızda tekrar tekrar görüyorum. Bu nedenle, bir süredir bu hastalıkları yeme bozuklukları adıyla değil de, ince beden hastalığı olarak adlandırmak daha anlamlı olur diye düşünüyorum.

Zihnimden süratle görüşmenin olası seyri geçiyor: Belki de, genç kızın ailesiyle çatışmaları hemen ilk görüşmede gözler önüne seriliverecek. Belki benimle konuşmayı reddedecek, ailesinin zoruyla buraya gelmiş olmanın öfkesini bana aktarmaya çalışacak, ben ise, onun karşısında değil, onun yanında olduğumu anlatmaya çalışacağım. Kızlarından, arada soluk bile almadan yakınan aileyi çabucak onaylamaya girişmemem genç kızda şaşkınlık uyandıracak, bir kez daha. Bu şaşkınlık onunla ilk ilişkimizin başladığının da bir göstergesi olacak. Sonra onun yaşadığı çaresizliği aileye anlatırken, onu anladığımı fark edecek ya da onu anlayabileceğim olasılığını kabullenecek. Oysa, bu hastalık onu çepeçevre kuşattığında, onu kimsenin anlayamayacağı duygusuyla yapayalnız ve çaresizlik içindeydi.


Temel Epidemiyolojik Oranlar ve Sosyokültürel Hipotezler

Son yirmi yılda, özellikle genç kızlarda bu hastalığın görülme sıklığının arttığı bilinmektedir. Yeme bozuklukları ülkemizde ve dünyada klinisyenlerin giderek daha çok karşılaştığı bir hastalık grubudur. Yeme bozuklukları % 90-95 oranında kadınlarda görülür. Bununla birlikte erkeklerde görülme sıklığının da artmakta olduğu gözlemlenmektedir. Eşcinsel erkeklerde heteroseksüel erkeklere göre daha yaygın olduğu da eklenmelidir.

Yaygınlık oranları, özellikle yöntem farklılıkları nedeniyle, çalışmalar arasında farklılık göstermektedir. Ülkemizde lise öğrencileri üzerinde yapılan bir çalışmada, kızlarda, bulimiya nervozanın % 4.3, anoreksiya nervozanın % 0.3 oranında görüldüğü bildirilmiştir. Bu oranlar birçok yurt dışı çalışmanın verileriyle uyumludur.
Özellikle son birkaç yıldır, Japonya'dan Ürdün'e kadar birçok ülkede yeme bozukluklarıyla ilgili çalışmalara rastlanmaktadır. Daha önceki yıllarda yapılan çalışmalarda, yeme bozuklukları toplum içi yaygınlığının (prevalansının) endüstrileşmiş ülkelerde diğer ülkelere göre daha yüksek bulunması bu patolojide sosyokültürel etkenlerin yerinin sorgulanmasına yol açmıştır. Ayrıca, batılı araştırmacılar bu ülkelerde daha çok batılı değerleri benimsemiş sosyal gruplarda yeme patolojisinin görüldüğünü düşünmekte ve bu bozuklukların yalnızca üst ve orta sosyoekonomik grupta görüldüğü hipotezini öne sürmektedirler. Bu yazarlar yeme bozukluklarının kültüre bağlı sendrom (culture bound syndrome) olduğunu düşünmektedirler.

Ancak batılı ülkelerde bile farklı sosyal grupların sağlık sistemine ulaşmakta farklılıklar taşıması bu hipotezi tartışmalı kılmaktadır. Kimi araştırmacılar alt sosyoekonomik gruptan kadınlarda da yeme bozukluklarının sık olarak görüldüğünü öne sürmektedir. Ayrıca sağlık sistemine her sosyoekonomik gruptan kişilerin rahatlıkla ulaşabildiği ülkelerden gelen veriler de bu hipotezi doğrulamakta ve sosyoekonomik gruplar arasında yeme bozukluklarının görülme sıklıklarında bir farklılık göstermemektedir. Özellikle son yıllarda yayınlanan çalışmalarda kırsal kesimde de yeme bozuklukları riskinin sanıldığından daha fazla olduğu belirtilmektedir.

Endüstrileşmiş ülkelere gelir düzeyi düşük ülkelerden göç eden topluluklar arasında yeme bozuklukları olgularının görüldüğüne dikkati çeken bir başka grup araştırmacı ise, başka bir kültürle karşılaşmanın yeme bozuklukların ortaya çıkışında rol oynadığını öne sürmekte ve bu sendromu kültürel değişime bağlı sendrom (culture change syndrome) olarak tanımlamaktadır. Beden imgesi, beden ağırlığı, yeme alışkanlıkları, diyetlerle ilgili tutum ve davranışların değişmesi ve kültürel karşılaşmaların getirdiği yeni değerlerin bu patoloji üzerine etkileri oldukça dikkat çekicidir. Bir başka görüş ise, hızlı sosyoekonomik değişim gösteren ülkelerde ve bireylerin bir kültürden diğerine hareket ettiği durumlarda yeme bozukluklarının daha çok ortaya çıktığı savıdır. Ülkemizin hızlı sosyokültürel değişim gösteren ve yoğun iç göç yaşanan bir ülke olduğunu göz önünde bulundurursak, yeme bozuklukları sıklığı riskinin artacağını düşünebiliriz.

Türkiye'de her ne kadar tüm ülkeyi kapsayan geniş epidemiyolojik araştırmalar bulunmamaktaysa da en azından kültürel açıdan tartışmaların başlatılabileceği çalışmalara rastlanmaktadır. Daha çok başvuran hastalar üzerinde yürütülen bu çalışmaları gözden geçirdiğimizde, yeme bozukluklarının yalnızca üst ve orta ekonomik gruplarda değil, tüm sosyoekonomik gruplarda görülebildiğini fark etmekteyiz. Ayrıca, kentsel olduğu kadar kırsal kesimden olguların da yeme bozuklukları semptomları ile başvurdukları görülmektedir. Bu grupları semptomatoloji açısından karşılaştırarak değerlendirdiğimizde temel psikopatolojiye işaret eden belirtilerde bir farklılık görülmezken kültürel karşılaşmaların belirleyebileceği kimi belirtilerde farklılıklar bulunabileceği gözlemlenmektedir. Örneğin, aşırı derecede egzersiz uygulaması ve laksatif kullanımı alt sosyoekonomik gruptan hastalarda rastlanmayan belirtilerdir. Oysa, diğer belirtilerin sosyoekonomik gruplara göre dağılımında farklılık görülmemektedir.

Son on yılda, baş döndürücü hızda artan diyet kitapları, dergileri, türleri, gazetelerin özel diyet sayfaları, ekleri; kitapçılarda yalnızca diyetle ilgili yayınların yer aldığı özel bölümler gibi gelişmeler bu konudaki talebin yaygınlığının işaretleri olarak ortaya çıkmaktadır. Belki aynı zamanda bu özel yayın ve vurgular, bir yandan da bu konudaki talebi arttırmaktadır. Günümüzde, diyet teması kadınların kendi aralarındaki konuşmaların önde gelen bir konusudur. Ayrıca, son yıllarda, özellikle büyük kentlerde, ondört - onsekiz yaş grubunda diyet yapmanın yaygınlaşması, genç kızların bedenleriyle kurdukları ilişki üzerine daha kapsamlı bilimsel değerlendirmeleri gerekli kılmaktadır.


Ergenlik Değişimleri

Yeme bozukluklarının başlangıç yaşının daha çok ergenlik döneminde oluşu ve görülme sıklıklarının ergenlik dönemindeki popülasyonda artış göstermesi; bu hastalıkların ergenlik değişimleri ile birlikte ele alınmasını gündeme getirmektedir.

Ergenlik bedensel değişimlerin çok hızlı yaşandığı bir dönemdir. Erişkinliğin eşiğindeki ergen, cinsel kimlik kazanan ve cinsiyeti belirginleşen bedenine uyum sağlamaya ve onu kabullenmeye çalışmaktadır. Bu dönemde ergen hem kendi kimliğine, hem de değişen bedenine onay aramaktadır. Arkadaş çevresinden gelebilecek her tür eleştiriye karşı çok duyarlıdır. Bedenine yönelik en küçük bir eleştiri, özellikle de şişmanladığını ima eden bir söz üzerine ölümcül diyetlere başlayan ergen sayısı hiç de az değildir. Yeme bozuklukları bulunan ergenlerin hastalıklarının genellikle masum görünen bir diyetle başladığı, daha sonra da bu diyetlerin katılaştığı bilinmektedir.Katı diyetler çoğu zaman yemeklerle olan sağlıklı ve hazza dayalı ilişkiyi bozar ve bedene yönelik aşırı uğraşları arttırır.

Ergenlik dönemecinde genç, toplumsal onayın yanı sıra, ailesinden de erişkinliğe geçişine dair onay beklemektedir. Bu hem kendi bütünlüğüne, hem de, artık cinsellik kazanmış olan bedenine alacağı bir onaydır. Bu onayı ve desteği bulamayan ergen, çocuksu bedenine dönmek isteyecek ve gelişmekte olan cinsiyeti belirginleşmiş bedenini tahrip etmeye yönelecektir. Beden, bu iç ruhsal çatışmalarının dışa vurum aracı haline gelmiştir.

Bu bozukluklar üzerine yazılan bilimsel çalışmalar kadar, yeme bozukluğu olan ergenlerin kendi anlatımları da giderek yaygınlaşmaktadır. İlk ağızdan günceler, tedavi seyrini içeriden anlatan kitaplar, içten, acılı anlatılar; hatta, hastalıklarından tutkuyla söz eden ifadeler: "Anoreksiya, mon amour!". Ülkemizde de, bu konuda dikkati çeken bir örnek yayınlandı: "Bulimia Sokağı". Bu kitabın arka kapağındaki tanıtım paragrafında, hastalık sürecinin özetlendiğini görüyoruz: "İnsanın dış görünümünün, gerçekte kim olduğunun önüne geçtiği günümüz toplumunda, Aylin adlı genç kız, en büyük kusuru olarak gördüğü şişmanlığından kurtularak, içsel boşluğunu doldurmaya çalışır. Toplumun beğeni kalıplarına bedenini sığdırarak, daha önce onunla dalga geçen herkesin saygısını ve sevgisini kazanacağına inanan on altı yaşındaki Aylin, kısa sürede ruhsal ve bedensel açıdan çökmeye başlar. Yediklerini kusarak, topluma ve kendine duyduğu öfkeyi atmaya çalışan Aylin, hızla kilo kaybetmesi sonucunda kendini "Bulimia Sokağı"nda tutsak bulur."


Toplumsal Değişimlerin Etkisi

Günümüzde genç kızlar giderek kadınlara dayatılan ince beden imgesinin baskısı altında kalmaktadırlar. Bu ince beden imgesine dayalı estetik değerler kadınların bedenleriyle ve beden algılarıyla aşırı derecede uğraşmalarına yol açar. Daha çok batılı diyebileceğimiz değerlerin empoze ettiği beden imgesi, ulaşılmaya çalışılan bir altın standart olmaktadır. Mankenlerin beden ölçülerinin giderek daha da küçülmesi, ülkemizde ve Avrupa'da, neredeyse anorektik görünümde mankenlerin sık sık podyumlarda boy göstermesine yol açmaktadır. Ne yazık ki, bu "sıska" mankenler genç kızlara birer güzellik kültü olarak sunulmaktadır. Kadın bedeninde arzu edilenin incelik, zayıflık benzeri ölçütlerle belirlenir olması, genç kızların kendilerini beden ölçüleriyle değerlendirir ve tanımlar olması sonucunu doğurmaktadır.

Yeme bozukluklarının toplum içi görülme yaygınlıklarıyla ilgili yapılan çalışmalarda, bu bozuklukların 60'lı yıllardan sonra giderek arttığı sonucuna varılmıştır. 1960'lardan 70'lere geçerken ideal kadın imgesi de tarihsel bir dönüşüme uğramıştır: İdeal kadın imgesi Marilyn Monroe'dan Twiggy'ye geçmiştir. Öte yandan aynı dönemlerde, kadının toplum içindeki yeri de değişmektedir: Kadın bir yandan çalışma hayatında daha çok yer alırken, evdeki rollerini de sürdürmektedir. Kadınlar giderek evlerinin mahkumu olmaktan kurtulma sürecine girmekte, ama bu arada, bir kısmı da bedenlerinin mahkumu olmaktadır. Batılı değerlerle karşılaşan ve değişmekte olan toplumlarda kadın iki rol arasında bocalamaktadır: "Anne" ("mama"), yani meme taşıyan, besini ve beslenmeyi simgeleyen rol ile "nesne kadın", yani ince bedenli, erotik, baştan çıkarıcı kadın rolü arasında kalmaktadır.

70'li yıllarda tıbbi literatürde bulimiya olguları da sunulmaya başlamıştır. Toplumsal değişmeyle birlikte yeme bozuklukları olguları da artmaktadır: hem ruh sağlığı çalışanlarında bu tür bozuklukları tanıma yönünde bir hassasiyet gelişmekte, hem de bu bozukluklar daha çok kadının ruhsal dünyalarını ve bedenlerini işgal etmektedir.

Yeme alışkanlıkları da yalnızca bireysel tercihlere bağlı olarak değişmez: toplumsal ve ekonomik değişimlerin getirdiği birçok yeni olgu bireysel alanda da değişimleri zorunlu kılmaktadır: "Fast-food" yalnızca bir yeme tarzını değil, neredeyse tüm günü biçimlendiren bir yaşama tarzını belirler, keza TV koltuklarına da TV koltuğu tabaklarından yenen özel yemekler eşlik eder: hızla hazırlanan, kolayca yenebilen, çokça tüketilen, bol kalorili gıdalar, bunlar, gün içinde, ağır ağır ve keyifle hazırlanan yemekleri yapmaya zamanı olmayan çalışan anneler için adeta kurtarıcı yemeklerdir. Yemek yemek bir haz ve sosyal etkileşim alanı olmaktan çıkar; hızlı gıda tüketimi olgusuna dönüşür. Sessiz ve sinsice, bulimik atakların, tıkınırcasına yemek yeme ataklarının zemini hazırlanmaktadır.


Aile Yapısındaki Değişimler

Toplumsal değişmelerle birlikte anne-kız ilişkisi de eskiye göre farklılık göstermektedir: geleneksel değerlere sahip olan ama modern dünyaya da uyum sağlamaya çalışan anne ile tüm bunların ötesine geçerek kendisini gerçekleştirmesi beklenen genç kız. Çoğu zaman annenin ideallerini hayat içinde tamamlaması beklenen genç kız ile bu ideallere göre "kız yetiştirme" misyonu yüklenmiş anne & dolayısıyla ikili mesajlar için verimli bir alan: Otonomi ve bağımlılık. Bu ikili mesajlar genç kız tarafından içselleştirilmektedir. Yetişmekte olan, başka bir deyişle kendi benlik ideallerini oluşturmakta ve bunlar için çabalamakta olan genç kız da bu içselleştirilmiş ikili mesajlarla şekillenir: özellikle, genç kızın yeme tarzını ve bedenle ilişkisini de bu içselleştirilmiş çatışmalı durum belirler.

Yetişmekte olan gençler, ailelerinden otonomilerine saygı duyulmasını bekler. Yeme bozuklukları yaşanan ailelerde ebeveynin gencin otonomisine müdahalesi sık gözlenen bir durumdur. Bu ailelerde "ait olma" hissi otonomiden daha çok değer görür ve bireyleşme cesaretlendirilmez. Genç hem bireyleşme mücadelesi vermekte hem de bağımlı olduğu aileden kopmakta zorlanmaktadır. Bu çatışma onu, kontrol edemediği aile ilişkileriyle mücadeleden vazgeçip bu kontrolü bedenine yöneltmeye sürükler.

Ailenin ona bıraktığı tek alan olan bedenine yöneltir tüm kontrolünü. Ama bu yönelim artık şiddet taşımaktadır. Kendi bedenine yönelik bir şiddet. Çaresizce bedenini tahrip eder. Adeta haykırmaktadır: "beni (bedenimi) ele geçiremezsiniz, işte, bedenimi kontrol edemezsiniz, kontrol edemediğiniz bana kalan tek alanım bu, bedenimi istediğim gibi kullanırım, üstelik size göstere göstere onu yıkıma uğratırım, ve siz hiçbir şey yapamazsınız, çaresizliğinizle baş başa kalırsınız."

Evet, çaresizlik, ellerinde tek kontrol edebildikleri şey olan bedenleriyle dışa vuruyordu. Beden, tahrip edilme pahasına sözün yerine geçiyordu.

Sonsöz

Saat tam onda kapı çalınıyor.
- Buyurun.
Kapı açılıyor; kara kuru bedeni, kemikleri çıkmış yüzünde iyice belirginleşmiş kocaman gözleriyle solgun bir genç kız içeriye giriyor.
Ve yeni bir ince bedenin öyküsü başlıyor...

Alman Hastanesi - Uzm.Dr Ayça Gürdal

Yeme Atakları

"Sinirlendiğim zaman ya da bir şeyler ters gittiğinde sürekli yeme isteği duyuyorum."
Yeme ataklarınız sıkıntınızı azaltıyor ve duygularınızı uyuşturuyor. Yemek yerken kendinizi güvende hissediyor olabilirsiniz. Kendinize şu soruları sorun: Kendimi ne gibi durumlarda güvende ve sakin hissetmeye ihtiyacım var? Hangi durumlarda güçsüzlüğümü kabul etmeliyim? Hangi durumlarda daha güçlü olmaya ihtiyacım var? Örneğin kontrolünüz dışında olmasına rağmen insanları ya da olayları değiştirmeye çalışıyor musunuz? Bu durumlar güçsüzlüğünüzü kabul etmeniz gereken durumlar olabilir. Gücünüzü kullanmanız ve geliştirmeniz gereken fakat sizin ihmal ettiğiniz alanlar var mı? Yaşamınızda daha farklı olmasını istediğiniz şeylerin bir listesini yapın. Bu listede etki edemeyeceğiniz maddeleri çıkarın ve mümkün oldukça listeyi geliştirin.
Bitirmeniz gereken işler sıkıntınızı arttıracaktır. Bu gibi durumlarda çalışmak yerine yemek yiyor olabilirsiniz. Bitirmeniz gereken işlerin bir listesini yapın. Küçük bir işi bitirdikten sonra yiyin. Yarım kalmış bir işi tamamlamak gücünüzü hissetmenizi sağlayacaktır. Böylece yiyerek kendinizi güçlü hissetme ihtiyacınız olmayacak. Eğer tamamlamanız gereken çok şey varsa bunları küçük parçalara bölün. Kendinize seçme özgürlüğü verin. Tek bir görevi küçük parçalara ayırıp bitirecek misiniz yoksa birden fazla işinizi aynı anda mı yürüteceksiniz? Siz karar verin. Görevlerinizi bitirdikçe listenizden çıkarın.
Bir yeme atağının hemen öncesinde durun ve son bir saat içinde ne yaptınız, ne oldu, ne söylediniz, ne düşündünüz ve hissettiniz yazın. İncinmiş ya da korkmuş olabilirsiniz. Son bir saat içinde olup biten basit bir şey bile olsa sizi incitmiş ya da kötü hissetmenize neden olmuş olabilir.
Kendinizi yemek dışında rahatlatan durumları düşünün. Bir arkadaşınızı aramak, müzik dinlemek, kitap vs gibi. Düşünce ve duygularınızı yazın ve daha sonra sesli olarak okuyun.
Dinlemeyi öğrenin. Gerçekten acıktığınızda ihtiyaç duyduğunuz kadar yiyin. Genellikle öğünlerde ihtiyacınızdan fazlasını yiyorsunuz. Derin bir nefes alın ve içinize çektiğiniz oksijenin sizi beslediğini düşünün. Dünyada fazlasıyla besin ve bir sonraki öğünde yiyebileceğinizi düşünün ve şimdi kendinizi tutarken bir sonraki öğünü düşünün.
Yeme bozukluklarının tedavisinde psikoterapinin çok önemli bir yeri vardır. Size tavsiyem bir an önce bir uzmanla görüşmenizdir. Yeme davranışınız (aşırı yeme atakları ya da kusturma gibi) öncesinde, sırasında ve sonrasındaki duygularınızı belirlemeye çalışın. Davranışınızı değiştirmek için kolayca başarabileceğiniz küçük hedefler belirleyin ve her başarınızda kendinizi ödüllendirin. Bugüne ve yaşamınızdaki olumlu yönlere odaklanın. Yemekle ilgili uğraşlar dışında kendinize zaman ayırın, örneğin yürüyüşlere katılmak, sinemaya gitmek vs gibi. Vücudunuzun nasıl göründüğüyle uğraşmak yerine dans, yoga, yüzme, bisiklete binmek gibi bedensel aktiviler yapın ve bunlardan keyf almaya çalışın. Sıkıntılı zamanlarınızda yemek yiyerek rahatlamaya çalışmak yerine size destek olarak birileriyle konuşun. Başka insanların size ulaşmasını beklemeyin. Çeşitli alanlardaki başarılarınızı kendiniz takdir etmeye çalışın. Öyle ki kilonun başarınızın ölçütü ve değerlendirme aracı olmasın. Başarılarınız, olumlu özellikleriniz ve sizin için değerli olan ilişkilerinizi düşünün. Zayıfladıktan sonrasına ertelediğiniz hedeflerinizi ve uğraşlarınızın neler olduğunu bulun ve bunlara zaman ayırmak için artık beklemeyin. Eski alışkanlıklarınızı bırakmakla ve onlar olmadan yaşamakla ilgili korkularınızı araştırın. Yeni davranışları deneme riskini alın. İnsan olarak haklarınızı tanıyın. Hayır deme, duygu ve düşüncelerinizi ifade etme ve ihtiyaçlarınızın karşılanmasını isteme hakkınız olduğunu bilin. Yaşantılarınızı, duygularınızı, düşüncelerinizi ve ruh dünyanıza dair keşiflerinizi yazdığınız bir günlük tutun. Kendinize karşı dürüst olun ve günlüğünüzü yalnızca siz okuyun. Bu günlük yeme davranışlarınızla ilgili tetikleyici faktörlerin ne olduğunu bulmanızda yardımcı olabilir. Tartının yaşamınızı idare etmesine izin vermeyin. Unutmayın ki tartıdaki rakamlar ne kadar değerli biri olduğunuzu takdir edemez. Tartıyı bir an önce fırlatıp atın.

Dr. Mehmet Akif Ersoy

Yemek yemekteki temel amacımız beslenmek ve bedenimizi dinç tutmaktır. Ancak kimi zaman beslenmek için değil; rahatlama, eğlence, paylaşım, içimizdeki öfke duygusunu bastırma ya da üzüntümüzü giderme amacıyla yemek yeriz. Etnik kökenimiz, ailemiz, ekonomik koşullarımız, coğrafik konumumuz az ya da çok yeme alışkanlıklarımıza yansır. Ne yediğimiz, ne miktarda ve ne sıklıkla yediğimiz dış faktörler tarafından kısmen belirlense de, içsel faktörlerin etkisi daha derin ve daha uzun sürelidir. Duygularınız, yaşadığınız toplumun fiziksel görünümle ilgili dile getirilen ya da getirilmeyen standartları, sizin bu standartlara karşı tutumunuz ve beklentileriniz, yemek yemenin sizin için bir sorun haline gelip gelmeyeceğini etkiler.

Zararlı yeme davranışları, yeme bozuklukları ya da yeme sorunları sık kullanılan terimler olsalar da, bu davranışları anlatmak için kullanılabilecek en uygun tanım "yemekle mücadele"dir. Çoğumuz hayatımızda bir kere bile olsa yemek konusunda kendimizle ya da bir başkasıyla mücadele etmek durumunda kalmışızdır. Yeme davranışındaki bozulma daha çok 10-30 yaşları arasında görülmektedir. Yani gençlik dönemini içine alan bir dönemde bu sorunlarla karşılaşılmaktadır. Vücut gelişiminin tamamlandığı bu dönemde, bu sorunun ne kadar olumsuz yansıyanları olacağı ortadadır. Yeme bozuklukları aşağıdaki özellikleri gösterebilir:

Gençlik döneminde yaşam bize çok belirsiz ve zorlayıcı gelebilir. Sanki pek çok boyutta yeni beklentiler ve yükümlülükler altında kalacakmış gibi hissedebiliriz. Bu entellektüel boyutta, geleceğimizle ilgili kararlar alma ve önemli sınavlardan geçme şeklindedir. Duygusal boyut, ailemizden bağımsız bir birey olmayı ve ayrışmayı ve yeni yakın ilişkiler kurmayı içerir.

Bazen yaşamın akışını anlayıp kontrolü elimizde tutarak kendimiz için seçimler yapmak ve kararlar vermek kolay olmayabilir. Ancak yediklerimiz üzerinde kontrol sağlayabiliriz. Yediklerimizi kısıtlayarak, bedenimizi giderek daha az besinle ayakta kalmaya alıştırmak/zorlamak bize büyük bir tatmin duygusu verebilir. Başkalarının bizim ne kadar az yediğimizle ilgilenmelerine içimizden kızabilir ve daha fazla yememiz için gösterdikleri çabaya karşı koyabiliriz.

Giderek kendimizi algılayışımız bozulur. Başkaları sağlığımızı tehdit edecek kadar zayıf olduğumuzu söylese de, kilomuzdaki en ufak artış bizi paniğe sokar, kendimizi "şişman" hissederiz. İyice zayıflamak için de ya kendimizi aç bırakır ya da çok az miktarda yeriz.

Kendimizi kötü hissettiğimiz zamanlarda bile, yaşamla iyi başa çıkıyormuş, mutlu ve güvenliymiş gibi görünebiliriz. Ancak bazen kendimizden yeterince emin değilizdir ve bizden bekleneni yerine getiremeyeceğimizden korkarız. Sürekli onaylanmak ve kabul görmek isteriz.

Yemek, bu gereksinimlerimizi karşılamak ve kendimizle ilgili belirsizlikleri gidermenin tek yolu gibi görülebilir. Çok fazla miktarda yiyeceği oldukça kısa bir sürede tükettiğimiz aşırı-yeme dönemleri olur. Bu aşırı yeme sırasında kendimizi asla durduramayacağımıza ilişkin büyük bir korku yaşarız. Ancak, bütün bu yediklerimizden ve bundan dolayı duyduğumuz suçluluk duygusundan kurtulmak için kendimizi zorlayarak ya da idrar söktürücü ve müshil benzeri ilaçlar (laksatif) kullanarak midemizdekileri çıkartma yoluna gidebiliriz. Kendimizi köşeye sıkışmış ya da tuzağa düşmüş gibi hissedebiliriz. Hatta bu durumla başa çıkabilmenin başka bir yolunu bulamadığımız için utanç duyarız. Diğer insanlardan uzaklaşırız ve giderek artan yalnızlığımız çekici ve sevilebilir olmadığımızı bize bir kez daha kanıtlar.

Üzgün olduğumuz zamanlarda ya da stres altındayken yeme alışkanlıklarımızı düzenlemek daha da zordur. Bizi rahatsız eden duyguların önünü kesmek için çareyi yemek yemekte bulabiliriz. Aç ya da tok olduğumuzu umursamaksızın, aşırı miktarda yer, midemizi sonuna kadar doldururuz.

Yeme sorunları çoğunlukla, yediğimiz yiyecekler kadar kendimizle ilgili tutum ve duygularımızla bağlantılıdır. Yiyecekler ve yemek yemek, vücudu ayakta tutmak için beslenmekten çok daha fazla şey ifade eder. Neyi ifade ettiği ise geçmişimize ve kişisel deneyimlerimize bağlıdır. Yiyecekler ve yemek yemekle ilgili pek çok çağrışım geliştirmişizdir. Bu çağrışımların bazıları herkes için geçerlidir; bazılarıysa belli bir grup, bir aile ya da bir kişiye özeldir. Örneğin, hemen hemen herkes yiyecek sunmayı ve almayı sevmek, sevilmek, önemsemek ve önemsenmek ile eş tutar. Yemek ile kendini güvende hissetmek arasında bir bağ kurmak tek tek kişilere özgü bir durum değil, aksine tüm insanoğluna özgüdür.

Yeme sorunları ortaya çıktığında, "Neden bu şekilde yiyoruz?" sorusuna yanıt vermek kolay olmaz. Mutlu ya da üzgün olmamız, kendimizi sevmemiz ya da kendimizle barışık olmamamız nasıl yediğimizi etkiliyor olabilir. Böyle pek çok etmen işin içine girince, yeme alışkanlıklarının, yeme sorunlarına dönüşmesine şaşırmamak gerekir.


Yeme Alışkanlıkları İle İlgili Sorunların Ortaya Çıkmasında Neler Etken Olabilir?

Sosyal Baskı

Zayıflığa değer vermeyen toplumlarda, yeme bozuklukları yok denecek kadar azdır. Zayıflığın çok önemli olduğu toplumlarda ise yeme bozukluklarına çok sık rastlanır.

Pek çoğumuz sağlıklı olmak ya da sağlıklı kalmak için değil, aynada "görmemiz gerektiğine ikna edildiğimiz görüntü"yü göremediğimiz için diyet ya da egzersiz yapıyoruz.

Gazete, dergi ve televizyon reklamları bize başarılı ve mutlu erkeğin nasıl olması gerektiğini söylüyor. Bu erkekler uzun boylu, kaslı ve güçlüdürler. Saçları kolay şekle girer; dişleri beyaz, kalçaları düzgün ve karınları gergindir. Tek elleriyle kendi ağırlıklarının iki katı ağırlık kaldırabilir ve her geçen yıl daha güzel kokarlar.

Mutlu ve başarılı kadın ise daha çarpıcıdır! Bir sezon kalçaları belli belirsizken, bir sonraki sezon belleri iyice incelmiş ancak kalçalar yeniden ortaya çıkmıştır. Göğüsler asla değişmez, daima dolgun ve diktir. Sürekli olarak selülitlere karşı tedbirlidirler.

Şaşırtıcı olan, bu standartlara uymayan büyük çoğunluğun halâ aynaları yürürlükten kaldırmamış olmasıdır. Medya sürekli olarak dış görünüşümüzdeki hataları düzeltmemiz için uğraşır. Çoğumuz hayatımızın bir döneminde kilomuzu ya da fiziksel görünüşümüzü kontrol altına almak için yöntemler denemişizdir. Daha başarılı görünmek ya da başkaları tarafından kabul edilmek için...

Bizim kültürümüzde, fiziksel çekicilik sosyal alandaki başarımıza önemli katkı sağlar. İnce bir bedene sahip olmak, bir kadının çekiciliğini belirleyen en önemli etmendir. Toplumun bu baskısı, yeterince ince olamadığımız için olumsuz bir beden algısı geliştirmemize ve dolayısıyla tehlikeli olabilecek bir diyet çabasına girmemize neden olur.


Yaşamın Kontrolünu Kaybediyor Olma Korkusu

Bazen yaşantımızın kontrolünü kaybettiğimizi düşünürüz. Böyle zamanlarda diyet yapmanın oldukça rahatlatıcı ve tatmin edici bir aktivite olduğunu söylemeliyiz. Birkaç kilo verdiğimizde hissettiğimiz başarma duygusu çoğumuza tanıdık gelecektir. Kendimizi gözle görülür biçimde kontrol edebildiğimizi hissetmek hoşumuza gider. Bu özellikle, bedenlerinde kontrol edebildikleri tek şeyin kiloları olduğunu hisseden genç kızlar için tatmin edicidir. Bu nedenle diyet, kilo vermek için uygulanan bir yöntem olmaktan çıkıp, tek başına bir hedef durumuna gelir.


Aile-İçi Etkileşim

Yemek yemek, diğer insanlarla olan yaşantımızın önemli bir bölümünü oluşturur. Sunulan yemeğin kabul edilmesi, yemeği hazırlayan kişi için mutluluk yaratır; yemeğin reddedilmesi ise gücenmesine neden olabilir. Bu durum özellikle aile içinde geçerlidir. Bazen bir genç olarak ailenize duygularınızı ifade edebilmenin ya da ailenizi etkilemenin tek yolu yemeğe "hayır" demek olabilir.

Aile içinde duyguların ifade edilmesine izin verilmiyorsa ya da sorunlar üzerinde konuşulmuyorsa, bu çoğumuzu üzer; kendimizi yalnız hissederiz ve bu duygulardan biraz olsun kurtulmak ve rahatlamak için yemek bir çare gibi görünür. Yeme sorunu olan kişiler genellikle olumsuz duygularını ifade etmekten kaçınırlar ve insanları memnun etmek için yüzlerine bir mutluluk maskesi takarlar. Sonunda da tüm bu bastırdıkları olumsuz duyguları yatıştırmak için yemek yerler ve yediklerini çıkarmak, genellikle bu üst üste biriken duyguları boşaltmaya benzer bir rahatlama duygusu yaratır.

Bazılarımız, bireylerin fazlasıyla içiçe olduğu ailelerde yetişmiş olabiliriz ve yeme bozukluğu ailemizden bağımsız bir kimlik kazanma çabamızın bir sonucu olarak ortaya çıkmış olabilir. Bazılarımız başarılı olma konusunda ailemizin yoğun baskısını hissetmişizdir. Başarılı olamazsak ailemizin bizi sevmeyeceğinden, onları hayal kırıklığına uğratacağımızdan korkar ve ceza olarak kendimizi aç bırakabiliriz.


Yoğun Üzüntü ya da Sıkıntı

Yaşamda karşılaştığımız olumsuz durumlara hepimiz farklı tepki veririz. Çoğumuz üzgün olduğumuzda ya da canımız sıkıldığında kendimizi rahatlatmak için yemek yeriz. Yeme bozukluğu olan pek çok kişide depresif belirtiler gözlenir. Kontrolsüz ve aşırı düzeyde yemeğe başlamanızın nedeni hissettiğiniz mutsuzlukla başa çıkmak olabilir. Ancak yemenin sonunda ortaya çıkan "şişmiş olma" hissi, duyduğunuz mutsuzluğu arttırır. Suçluluk duygusu yediklerinizi çıkarmanıza neden olur.


Risk Altında Mısınız? Kendinizi Test Edin!

Yeme alışkanlıklarınızın size zarar verip vermediğini söylemek güçtür. Ancak bunu farketmek çok önemlidir. Yiyeceklerin yaşamınızı ne derece yönlendirdiğini anlamak için, biraz zaman ayırarak, aşağıda yer alan listede size uygun olan maddeleri işaretleyin.

-Başkaları bana zayıf olduğumu söyleseler bile, ben kendimi şişman hissederim.
-Egzersiz yapamadığım zaman kaygılanırım.
-(Kadınlar) Regl dönemlerim düzensiz ya da hiç olmuyor.
-(Erkekler) Eskisine oranla, duyduğum cinsel istek yeterince güçlü değil.
-Ne yiyeceğimi düşündükçe kaygılanırım.
-Kilo aldığımda bundan çok kaygı duyarım.
-Ailem ya da arkadaşlarımla yemektense tek başıma yemeyi tercih ederim.
-Başkaları benim nasıl yediğim konusunda konuşurlar.
-Yemek yemem konusunda ısrar edildiğinde kaygılanırım.
-Kilo alma korkumla ilgili pek konuşmam çünkü kimse ne hissettiğimi anlamıyor.
-Başkalarına yemek yapmayı severim ama genellikle yaptığım yemekleri kendim yemem.
-Gizli bir yiyecek depom var.
-Yemeğe başladığımda kendimi durduramayacağımdan korkarım.
-Ne yediğim konusunda başkalarına yalan söylerim.
-Yemek yerken rahatsız edilmekten hoşlanmam.
-Eğer daha zayıf olsaydım, kendimi daha çok severdim.
-Diyet ve egzersizlerle ilgili kitaplar, yemek tarifleri, kalori çizelgeleri ve yemek kitapları ilgimi çeker.
-Kilom ya da yeme alışkanlıklarım nedeniyle okula gidemediğim ve dersleri kaçırdığım oluyor.
-Yoğun sıkıntı ve üzüntü hissetme ve huzursuz olma eğilimim var.
-Yemek yediğimde kendimi suçlu hissederim.
-Bazı insanlarla görüşmüyorum çünkü yeme biçimimi eleştiriyorlar.
-Yediğim zaman kendimi şişmiş gibi hissederim.
-Yeme alışkanlıklarım ve yemekle ilgili korkum arkadaşlık ilişkilerimi ve duygusal ilişkilerimi olumsuz etkiliyor.
-Kontrolsüz ve abartılı yemek yerim.
-Yemek yerken garip şeyler yaparım (yemeği çok ufak parçalara bölerim, özel tabaklarda özel çatal-bıçaklarla yerim, yediklerimi gizlice çıkarırım ya da gizlice köpeğime veririm, yutmadan tükürürüm vs.)
-Başkaları beni yemek yerken seğrettiğinde kaygılanırım.
-Kendimden hemen hemen hiç memnun değilim.
-Kilomu kontrol altında tutmak için yediklerimi çıkarır ya da laksatif kullanırım.
-Arkadaşlarımdan daha ince olmak isterim.
-"Şişman olacağıma ölürüm daha iyi" diye düşündüğüm ya da böyle söylediğim zamanlar olur.
-Başkalarından ya da marketlerden yiyecek, laksatif ya da diyet hapı çaldığım oldu.
-Kilo vermek için hiç yemek yemediğim olur.
-Romantik anlarda, kendimi olayın akışına bırakamam çünkü o an kiloma ve vücudumdaki fazla yağlara takılıyımdır.
-Sıralanan belirtilerin bir ya da bir kaçı benim için geçerli: el ve ayaklarım soğuk, saçlarım seyrekleşiyor, tırnaklarım çabuk kırılıyor, halsiz hissediyorum, kalp atışlarım hızlı ve düzensiz.
-Kafam sürekli yiyecekler ve yemek yemekle ilgili düşüncelerle meşgul.
-Çok kısa sürelerde, çok fazla miktarda yemek yerim.
-Vücudumdan o kadar rahatsızım ki, bu beni mutsuz ediyor.
-Kendimle ilgili duygularımı, kilom belirliyor.
-Yeme davranışlarımı kontrol etmekte güçlük çekerim.

Yukarıdaki maddelerde yer alan ifadeler size tanıdık geldi mi? Eğer öyleyse, özellikle de bu durum uzun zamandır devam ediyorsa, yeme alışkanlıklarınız yaşamınızı olumsuz etkiliyor olabilir. Listede işaretlediğiniz madde sayısı ne kadar çoksa, yaşadığınız sorunun boyutu o kadar ciddi demektir. Bu durumla ilgili olarak bir uzmanla görüşmeniz sizin için yararlı olacaktır.


Kısır Döngüyü Kırabilirsiniz!

Kötü yemek seçimlerimizde "suçluluk" duygusu genellikle önemli rol oynar. Az önceki listede, bazı maddelerin yanına çarpı koyarken bile rahatsız olmuş olabilirsiniz. Toplumun belirlediği "ideal" insan gibi görünmediğiniz için duyduğunuz suçluluk, sizi sakıncalı bir diyet yapmaya yöneltebilir. Bu diyet çoğu zaman başarısızlıkla sonuçlanır ve bu başarısızlık daha da fazla suçluluk duymanıza yol açar. Mükemmel olmak isteyen kişilerin hepsi yeme sorunu göstermese de, yeme sorunu olan çoğu kimsenin ortak özelliği mükemmelliyetçi olmalarıdır. Bu kişiler kendilerini, akılcı olmayan, ulaşılması nerdeyse imkansız hedefler için zorlarlar. Peki ya kaçınılmaz başarısızlıkla karşılaştıklarında ne olur? Daha fazla suçluluk duygusu... Bu suçluluk duygusu öncesinde ya da beraberinde kendini reddetmeyi getirir (dış görünüş nedeni ile başkalarının reddetmesine ek olarak), ve bununla birlikte kendinden nefret etme, depresyon ve sonrasında dargınlık, belirli bir odağı olmayan (tabi kendiniz dışında!) öfke ortaya çıkar. Bu kötü durumda doğal olarak kendinizi daha iyi hissetmek istersiniz. İyi hissetmenizi ne sağlar? "Yemek" mi? Evet maalesef... Bu kısır döngüyü kırabilirsiniz.

Eğer yeme alışkanlıklarınızdan memnun değilseniz, bunları değiştirebilirsiniz. Bu şekilde yemeyi öğrendiniz. Başka şekilde yemeyi de öğrenebilirsiniz. Çok kolay olmasa da, değiştirebilirsiniz. Ama neden değiştirmeniz gerekiyor? Çünkü kazanamayacağınız bir yarışın içinde olmaktan yoruldunuz. Çünkü kendinizle ilgili olumlu şeyler hissetmek istiyorsunuz. Çünkü ............ . Boşluğu siz doldurun. Nedenini kendiniz bulmalı ve kendiniz karar vermelisiniz. Bu sizin nedeniniz ve kararınız olmalı. Başka türlü yürümez.

Yiyecekleri, yemek yemeyi ve beden algınızı yaşantınız içinde uygun bir yere oturtmak, öğünlerinizi düzene sokmaktan çok bir kaplanı eğitmek gibidir ve sofradaki kaplanla yüzleşmek cesaret ister!

Yaratıcı Olun!
Günlük yaşantınızda yaratıcı olmaya çalışın. Öğrenmek istediğiniz yeni beceriler ya da geliştirmek istediğiniz yeni ilgi alanları var mı?

Yiyecekleri ve yemek yemeyi, sevgi ve paylaşım ihtiyacınızı giderecek bir araç, öfkenizi ifade etmek yerine koyulan bir seçenek gibi kullandığınızı anladınız. Ancak, çoğu zaman bu ihtiyaçlarınızı tam olarak karşılayacak uygun bir araç bulamayabilirsiniz. Yiyeceklerin bu ihtiyaçlar için gereken şeyin yerini tutmadığı açıkça anlaşıldı, yerine koyacak daha uygun birşey bulmak gerekebilir. Kaslarınız bir mankeninki kadar güçlü olmayabilir ama iyi dans etmeyi öğrenebilirsiniz. Kendinizi ödüllendirmek istediğinizde, seçeceğiniz ödül yiyecek yerine, sinemaya gitme, yeni bir CD, arkadaş ortamında sıcak bir sohbet olabilir. Yiyecek yerine zevk alarak yapacağınız başka bir şey bulmaya çalışın.

Sürekli kendinizle, performansınızla ve dış görünüşünüzle meşgul olmayın. Çevrenizdeki insanlarla da ilgilenin. Yeni ilişkiler kurun.

Aşırı yemek sizin için bir alışkanlık durumuna geldiyse, kısıtlı miktarlarda yiyecek satın alın. Gereğinden fazla yiyecek depolamayın. Yavaş yavaş yeyin. Daha önce yediğinizden 2 kat daha uzun zamanda yeyin. Doyduğunuzu hissettiğinizde, yemeyi durdurun. Yemeğe oturmadan önce tabağınızı hazırlayın. Daha sonra tabağınıza yeniden yiyecek almayın. Her seferinde evinizin farklı bir odasında yemek yeyin. Alıştığınız yemek düzenini kırın. Her yemekte tabağınızda bir miktar yiyecek bırakın. Yatmadan önce eğer isterseniz kendinize besleyici hafif bir şeyler yeme hakkı tanıyın. Yemek yerken kitap okumak ya da televizyon izlemekten kaçının.

İşe yaramaz, bedeninizi gerekli besinlerden yoksun bırakan bir diyet uyguluyorsanız, kendinizi iyi beslenme konusunda eğitin. Kahvaltı, öğle ve akşam yemeklerini düzenli olarak belli saatlerde yeyin. Yeme alışkanlıklarınızı sağlıklı gıdalar üzerinde sabitleyin. Gereksiz gıda alışverişinden kaçının. Uygun bir alışveriş listesi hazırlayın ve buna uyun. Evinizde meyve gibi sağlıklı gıda maddeleri saklayın.

Eğer sorununuz hiç yemek yememek ise, bu öneriler yararlı olabilir: Neden "ince" olmaya gerek duyduğunuzu sorgulayın. Geçmişte ya da şu anda, çevrenizde zayıf olmanızı isteyen insanlar mı var?, kendinize "Neden?" diye sorun. İyi dengelenmiş bir beslenme programı, hiç yememekten çok daha tutarlı bir kilo kontrolü sağlayacaktır. Uzun süre kendinizi aç bırakmak, bir süre sonra karşı koyamayacağınız bir aşırı yeme ya da midenizi tıka basa doldurma isteğine yol açacaktır. Bir günden fazla aç kalmak, baş ağrısı, halsizlik, bayılma ya da dikkat toplama sorunu gibi olumsuz fiziksel belirtilerle sonuçlanabilir. Dahası; aç kalma, laksatifler, diyet hapları ve yediklerinizi çıkarma metabolizmanızı yavaşlatır. Böylece vücudunuz yediklerinizden daha az kalori yakar, ve sizin amacınızın tam tersine çalışmış olur.

Kontrolsüz ve aşırı yemek yiyorsanız, kendinize şu soruyu sorun: "Geçmişimde ince olmam ya da şu anda abartılı düzeyde yediğim yiyecekleri yememem konusunda baskı yapan biri olmuş muydu?" "Bu abartılı düzeyde yemenin öfkeyle ne kadar ilgisi var?" Artık yaşamınızın kontrolünün elinizde olduğu ve istediğiniz yiyeceği istediğiniz ölçüde yemenin kendi iradenize bağlı olduğunun farkına varın. Beslenme konusunda bilgilenin ve günde 3 defa iyi dengelenmiş öğünler yeyin ya da günde 5 defa küçük porsiyonlarda yemek yeyin.

Kontrolsüz ve abartılı yemekten dolayı duyulan suçluluk, yediklerinizi çıkarmanıza neden olur ve böylece kısır döngü sürüp gider. Yukarıda anlatılanlar ve önerilen yöntemler kişisel olarak yiyeceklere nasıl baktığınızı ve zararlı yeme alışkanlıklarınızı nasıl azaltıp ortadan kaldıracağınızı anlamanıza yardım edebilir.


Kuralları Kırın!

Yeme sorunları ortaya çıktığında, büyük olasılıkla sizin tarafınızdan kabul edilmiş oldukça çatışmalı bir dizi kurala bağlı, yeme alışkanlıklarınız vardır. Kontrolü ele almak, reddetme ile başlar. Ancak bu sefer reddettiğiniz şey kendiniz değil; toplumun, duygularınızın ve geçmiş yaşantılarınızın siz ve yiyecekler arasında yarattığı kazanılması olası olmayan durumdur. Yiyecek tüketimi ve dış görünüşle ilgili toplumsal beklentileri bir kenara bırakın. Sağlığınız dış görünüşünüzden çok daha önemlidir. Yeme alışkanlıklarınızı belirleyen kuralları düşünün. Dış görünüş ve yiyeceklerle ilgili reklamları sorgulayın. Size anlamlı geliyorlar mı? Yanıtınız "hayır" ise bu kuralları kırın.


Sorunlarınızı Paylaşın!

Çoğu zaman yeme sorunları ve bununla ilgili kaygılar, utanç ve güvensizlik duyguları tek başımıza başaçıkamayacağımız ya da yalnızca bu broşürü okuyarak üstesinden gelemeyeceğimiz düzeyde olabilir. Yeme bozukluğu olan kişiler genellikle gerçekte tam olarak ne olduğunu, başka pek çok kişinin kendileriyle benzer duygular yaşadığını, benzer bir mücadele verdiğini farkedemezler. Değişmeyi öğrenmek başarılarınız kadar başarısızlıklarınızı da paylaşarak kolaylaşır. Olgunlaşma başkalarının desteği ve geribildirimleri olmadan zordur. Kendinizi rahat hissedeceğiniz bir destek sistemi kurun. Arkadaşlarınızdan ya da bir uzmandan destek alabilirsiniz. Ne kadar erken yardıma başvurursanız kaygılarınız o kadar hızlı azalacaktır.

Bilkent Üniversitesi Öğrenci Gelişim ve Danışma Merkezi

Yeme Bozukluğu


"Yeme bozukluğu" günümüzde dünyada milyonlarca insanı etkileyen, patlamayı bekleyen saatli bir bomba gibidir. Bu bombayı devre dışı bırakmaya çalışmadan önce, ilk yapmanız gereken onun varlığını kabul etmektir.

Yeme bozukluklarının gelişiminde hepsinde benzer nedenler görülür. Bir yeme bozukluğu döngüsü ,sıkıntı, tatminsizlik, kızgınlık, sinirlilik, üzüntü gibi olumsuz duygularla başlar. Genelde bu olumsuz duyguların kaynağı depresyon, kişilik bozuklukları, kişinin yaşamındaki sıkıntılı ve üzücü olaylar ve diğer psikolojik sorunlardır.

Sonra sıra bu olumsuz düşünce ve duyguları kontrol etme isteğine gelir. Bazı kişiler bu duyguların üstesinden uyuşturucu, alkol veya seksle gelebileceklerini zannederler. Yeme bozukluğu olan kişinin seçimi ise "yeme hareketi"dir. Anoreksik kişiler kendilerini yiyecekten mahrum ederek, blumikler ve aşırı yiyiciler ise aşırı miktarlarda yiyecek tüketerek bu olumsuz düşünce ve duygularını kontrol altına alabileceklerini zannederler. Fakat duygular üzerindeki kontrol geçici olur.

Tüm hücreleri beslenmek için haykıran anoreksik kişi yememek için mücadele ettikçe, blumikler ve aşırı yiyiciler ise aşırı miktarlarda yiyecek tükettikçe, suçluluk, utanma, kendinden nefret etme ve ümitsizlik gibi başka olumsuz duygulara kapılırlar. Bu olumsuz duygular yeme bozukluğunu tetikler; yeme bozukluğu bu olumsuz duyguları güçlendirir ve kişi böylece tekrar tekrar aynı döngünün içine girer.

Anoreksiya ve aşırı yeme birbirinin zıttı gibi görünebilir, fakat değildir. Kontrol edilemeyeni kontrol edebilmek için ortak bir payda olarak ikisinde de "yiyecek" kullanılır. Sonuçta 'yeme hareketi' ve onun günlük alışkanlıkları 'yeme bozukluğu' çeken kişinin tam orta yerine düştüğü ,sürüp giden bir meydan savaşı haline gelir.


Anoreksiya Nervoza (Anorexia Nervosa)

Kişinin kendini ölümüne açlığa mahkum etmesidir. Takıntılı bir korku duygusundan ve ümitsizce bu korkuyu kontrol altına alma arzusundan kaynaklanır. Korkunun yiyecekle ilgisi yoktur. Yeme korkusu veya şişmanlama korkusu, anoreksik kişinin üstesinden gelemediği başka bir korkunun yerine koyduğu bir korkudur. Bu korkular, genelde çocukluk çağından itibaren gelişmiş , başarısızlık korkusu, terk edilme korkusu, cinsellikle ilgili korkular vb. olabilir.

Normal kilonun % 15 daha altında olmak.
Zayıf olduğu halde kilolu olduğunu iddia etmek.
Fazla kilolu olmadığı halde takıntılı bir şekilde diyet yapmak.
Açlığını inkar etmek.
Sık sık tartılmak.
Sürekli yiyeceklerle, kalorilerle, beslenmeyle veya yemek pişirmeyle zihnini meşgul etmek.
Aşırı derecede aktif olup, egzersiz yapmak.
Menstruasyon dönemlerinde aksaklık.
Depresyon


Blumiya Nervoza (Bulimia Nervosa)

Belli aralıklarla (ortalama 3 aylık bir sürede haftada en az 2 kere), kontrolsüz bir şekilde büyük miktarlarda yemek yemek ve sonra yediklerini kendini kusturarak veya laksatiflerle, idrar sökücülerle, aşırı egzersizle dışarı atmak diye tanımlanır. Aynı kişide hem anoreksiya hem de blumiya olabilir. Anoreksik kişilerden farklı olarak, blumikler yanlış yeme alışkanlıklarının farkındadırlar. Eğer kişi blumikse bunu bilir. Bilmediği, bu yeme bozukluğunun, bedenine ve ruhuna verdiği zarardır. Blumikler, yakınlarından veya uzmanlardan yardım istemeden önce yaklaşık 5-7 sene bu yanlış alışkanlıklarını gizlice sürdürürler. Ancak sosyal hayattan uzaklaştıkları için zamanla yiyecekleri onun yerine koyarlar. Bedenlerinde fiziksel komplikasyonlar başlayınca panik içinde yardım isterler.

Bulimiya rahatsızlığının belirtileri :

Kilolarla aşırı derecede ilgili olmak.
Sık sık, özellikle stresli durumlarda aşırı derecede yemek.
Özellikle çok kalorili, tatlı şeyler yemek.