Bir Grup Üniversite Öğrencisinde Yeme Davranışı Özellikleri: Bir Ön Çalışma


Batı toplumlarında yeme bozukluklarının özellikle genç kadınlar ve ergenler arasında giderek daha sık görüldüğü bildirilmektedir.
1-2. Buna karşın konunun ülkemizdeki durumuna ilişkin verilerin yetersizliği, sorunun sınırlarını ve etkilerini ortaya koymayı güçleştirmektedir.
3. Yeme bozukluklarının tanınması, erken başvuru ve tedavi olanakları, hastalıkların şiddet ve sıklığındaki artışın önlenmesini, komplikasyonların azalmasını, tedavi sürelerinin kısalmasını ve prognozun daha iyi olmasını sağlayacaktır.
4. Yeme davranışı patolojileri ile normal yeme arasındaki sınırların belirsizliğinden söz edilmektedir.
5. Sınıflama sistemlerindeki ölçütlere göre yeme bozukluğu tanısını tam karşılamayan ancak yeme tutumları açısından farklılıklar gösteren ve sıkıntı çeken bir grubun olduğu bildirilmektedir.
6 Hatta bu eşik altı durumlar, özellikle genç kadınlarda, psikiyatrik bozukluk düzeyine ulaşmış klinik durumlardan daha sık görülmektedir.
7-8. Yeme davranışına ilişkin farklılıkların yanı sıra, özellikle beden algısında bozulma ve diyet alışkanlıkları cinsiyet farkı göstermektedir. Sözü edilen durumların tümünün kadınlarda daha fazla olduğunu bildiren çalışmalar mevcuttur.
9. Eşik altı durumlar ve tutum farklılıkları daha sonra gelişecek olan anoreksiya veya blumiya nervozanın öncülleri olabilir. Doktor başvurusundan önce uzun bir hastalık döneminin olması prognozu olumsuz etkilemektedir.
10. Bu açıdan bakıldığında tanı konmamış veya gizli kalmış hafif seyirli yeme bozukluklarının özellikle genç grupta araştırılması koruyucu önlemler alınması ve hastalıkların tanınması açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı, bir grup üniversite öğrencisinde yeme davranışlarına ilişkin temel özelliklerin ve cinsiyetin bu özelliklere etkisinin araştırılmasıdır.

YÖNTEMLER
________________________________________
İstanbul Üniversitesinin çeşitli bölümlerine kayıt yaptıran 450 ardışık öğrenci içinden çalışmaya katılmayı kabul eden ve formları eksiksiz olarak dolduran 416 öğrenci araştırmaya alındı. Bütün katılımcılara, araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik veriler, boy ve kilo gibi bedensel özellikleri sorgulayan yarı-yapılandırılmış bir soru formu uygulandı. Bu soru formu ile ayrıca beden imgesi, tıkınırcasına yemenin varlığı, zayıflama için diyet uygulaması, kendini kusturma, laksatif ve diüretik kullanımı, aşırı egzersiz yapma gibi yeme ve kilo ile ilgili tutum ve alışkanlıklar sorgulandı.


Bulgular

Çalışmaya katılan öğrencilerin %48,3ü (n=201) kız, %51,7si (n=215) erkekti. Katılımcıların yaş ortalaması 18.85±1.70 idi. Kız ve erkek öğrenciler arasında yaş ve eğitim düzeyi açısından fark yoktu (Tablo 1). Beden kitle indeksi (BKİ) ortalaması 20.86±3.06 kg/m2 olarak saptandı. BKİ25 kg/m2 fazla kilolu/şişman olarak değerlendirildi. BKİ25 kg/m2 olanlar ise %7sini oluşturuyorlardı (Tablo 2). Geri kalan büyük çoğunluk (%83,2) normal beden kitle indeksine (BKİ=1825 kg/m2) sahipti. %9.9luk zayıf grubun %73,1i (n=30) kız, %26,8i (n=11) ise erkekler öğrencilerden oluşuyordu. Bütün grupta kendini kusmaya zorlama, diüretik veya laksatif kullanma, egzersiz yapma gibi kilo dengeleyici davranış gösterenlerin oranı %6,7 olarak saptandı. Grubun %21,0ı tıkınırcasına yeme nöbetleri tarif ediyordu. Kendini şişman bulma (K=%20,9, E=%10,7; X2=8.08, p<0.01), diyet yapma (K=%27,4, E=%3,3; X2=47,3, p<0.001), diyetle kilo kaybetme dönemlerinin varlığı (K=%12,1, E=%2,8, X2=13.02, p<0.001) konusunda kız ve erkek öğrenciler arasında anlamlı farklar bulundu. Grubun bütününe bakıldığında kendini şişman bulanların oranı %15,6 (n=65) di. Kendini şişman bulan grubun büyük çoğunluğu ise yine kız öğrencilerdi (K=%64,6, E=%35,3).


TARTIŞMA
________________________________________
Çalışmaya alınan gençlerin büyük çoğunluğu normal BKİne sahiptir. Bununla birlikte, grubumuzun yaklaşık %10luk bir bölümünün "zayıf" olduğu belirlenmiştir. Ulaşabildiğimiz kaynaklar arasında, ülkemizde bu yaş grubuna ilişkin ve BKİlerini değerlendiren karşılaştırabileceğimiz veri bulunamamıştır. Düşük kilodaki öğrencilerin %73,1 gibi büyük bir çoğunluğunun kadın olması dikkat çekicidir. Ayrıca yine kendini şişman bulanların çoğu da kız öğrencilerdir (%64,6).
 Sonuçlarımız bu grubun 1/5inin tıkınırcasına yeme nöbetlerini tanıdığını, ayrıca kız öğrencilerin erkeklere göre daha yüksek oranda kendilerini şişman buldukları ve diyet yaptıklarını göstermektedir. Genel olarak yüksek sayılabilecek bu değerlerin, genç grupta fiziksel ve ruhsal rahatsızlık yaratacak boyuta ulaşıp ulaşmadığının belirlenmesi, bu olguların erken evrede tedaviye yönlendirilmelerini sağlayabilir.
Öğrenciler arasında laksatif ve diüretik kullanım oranları oldukça düşüktür. Yine zayıflamak için kendini kusturma da oldukça düşük oranlarda saptanmıştır. Bu bağlamda çıkartma tipindeki dengeleyici davranışlara bu grupta oldukça az rastlanırken, egzersiz en sık başvurulan kilo koruyucu dengeleyici davranış olarak dikkati çekmektedir.
Anoreksiya ve blumiya nervozanın Batı kültürüne ve kadınlara özgü olduğu biçimindeki görüşler çeşitli çalışmaların konusunu oluşturmaktadır.

11-12. Klinik çalışmaların sonuçları, kadınlardaki yeme davranışlarıyla ilişkili bozukluklara işaret ederken, klinik tanımlamalara göre bozukluk sınırına girmeseler bile pek çok kadının da benzer davranışlara aşinalığına dikkati çekmektedir. Beden ve kendilik imajıyla ilgili uğraşı, ergenliğin en erken evrelerinden başlayarak, kadın olma yaşantısının içine dokunur ve sıkıca örülür. Bu nedenle genç kızlar ve kadınlar bu tür davranış ve tutumlara, hastalık boyutuna erişmese de, hiç yabancı değildirler.
Batı toplumlarından gelen çalışmalar kadınların %80inin zayıflama amacıyla diyet yaptıklarını, normal kadınların %20sinin ayda bir kez tıkınırcasına yeme nöbeti yaşadıklarını, %10unun ise zaman zaman kendini kusturma, laksatif ve diüretik kullanımını diyete yardımcı yöntemler olarak seçtiklerini bildirmektedir.
13. Bu yüksek oranlarla karşılaştırıldığında bizim çalışmamızdaki kız öğrencilerin bedenleriyle ilgili hoşnutsuzluk ve diyet yapma oranları daha düşüktür. Ancak böyle bir eğilimin varlığını destekler niteliktedir.
Anoreksiya nervoza ve blumiya nervozanın ülkemizde rastlanma sıklığı bilinmemektedir. Bir çalışmada soru formları ile yeme tutumları araştırılmış ve blumik yeme tutumu %4.8, anorektik yeme tutumu %3.2, hem anorektik hem blumik yeme tutumu %1.25, toplam %6.38 olarak bulunmuştur.
14. Yeme davranışı özelliklerinin araştırıldığı bu çalışma, riskli görünen olguların yapılandırılmış bir psikiyatrik görüşme ile değerlendirilip doğrulandığı kapsamlı bir araştırmaya hazırlık amacı taşımaktadır. Bu nedenle, kendi içinde kısıtlılıkları barındırmaktadır. Ancak sınıflama sistemlerindeki ölçütlerin dar olması nedeniyle, tanı almayan hafif vakalar dikkate alınarak, risk grupları ve özellikle genç popülâsyonun bu konu hakkında bilgilendirilmesi önem taşımaktadır.

yaşam kalitemizden memnun kalmak çok önemli, ben mesela hiç birsey yapamamaktan ve basarısız olmaktan cok şikayetciyim.. bu benim elimde, ben basarılı olacagım ve ben kendimi memnun tmek için ugrasacagım ama kendime hadi diyemiyorumö ve söz geciremiyorum. bu arastırmaları yapanlar ve yazıları yazanlar nedense çözüm üzerinde hiç birsey yazmıyorlar.. çözümsüz gibi gözüküyor benim gözümde.. çözümü creadan baskasından ögrenmek imkansız gibi, sürekli yazılar yazmak ve yeme bozuklugu hakkında nutuk atmak cok görülen birsey.. çözümü hala bulunamamamış bir hastalıgın pencesinde sürünmek korkunc... neyse güçlü olmak lazım..

Ankarada Bir Lisede 1. Sınıf Öğrencilerinde Yeme Bozukluğu Taraması Sonuçları


ÖZET

Anoreksiya Nervoza ve bulimiya nervoza adölesan çağda ortaya çıkan yeme bozukluklarıdır. Bu araştırma EAT 40 (Eating Attidute Test) yardımıyla Ankara Kaya Beyazıtoğlu Lisesi 1. sınıfında okuyan 704 öğrenci arasında Anoreksiya ve bulimiya nervoza açısından yüksek risk taşıyan öğrencilerin sıklığının belirlenmesini amaçlayan kesitsel bir çalışmadır. Araştırmanın gerçekleşme oranı %90.7dir. Öğrencilerin %46.3ü erkek, %53.7si kızdır (Yaş ortalaması 15.47±0.68). Öğrencilerin %4.7sinin en az bir ebeveyni ölmüş, %5.9unun anne babası ayrılımştır. EAT 40tan kız öğrencilerin %14.0ü, erkeklerin %8.2si testin kesim noktası olan 30 puan ve üzerinde almıştır ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p=0.016). Annesi diyet yapanların %11.4ü, yapmayanların %9.5i tarama testinden yüksek puan almıştır (p=0.019). Ebevynin öğrenim durumu, aile yapısı, ekonomik durum gibi Anoreksiya ve bulimiya nervoza ile ilgili olduğu düşünülen özelliklerle testten alınan puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır. Bu çalışmada çok sayıda öğrencinin yüksek puan aldığının saptanmış olması sebebiyle bu taramanın diğer benzer özellikteki öğrenciler arasında da uygulanması ve yüksek puan alan öğrencilere uygun kesin tanı ve tedavi olanaklarının sağlanmasının yararlı olacağı, yeme tutumu ile ilgili adölesan yaş grubuna, ebeveynlere ve öğretmenlere yönelik eğitim verilmesi gerektiği düşünülmüştür.


GİRİŞ-GENEL BİLGİLER

Dünya Sağlık Örgütü tarafından 10-19 yaş arası dönem olarak tanımlanan adölesan dönemi; duygu, düşünce, davranış ve tutumun gelişme çabası, fizyolojik ve psikolojik değişme ile sosyal olgunluğa hazırlanma dönemidir (1). Adölesan yaşamakta olduğu hızlı bedensel değişimi istediği yönde etkileme olanağına sahip olmadığını görerek, daha olumlu bir beden algısı kazanmak amacı ile yanlış kararlar alabilir. Zayıflamak için aç kalma, diyet ilaçları kullanma ve yediklerini kusarak çıkarma gibi sağlıksız yöntemlere başvurabilirler. Adölesan dönemde beden imgesine artan ilgi bazı beslenme bozuklularına zemin hazırlayabilmektedir (1). Bu yaş döneminde erişkin dönem sağlığını da olumsuz etkileyebilen çok sayıda sağlık sorunu görülmektedir. Bu sorunlardan özellikle anoreksia nervoza ve bulimia nervoza adölesan çağında görülmeye başlayan yeme bozukluklarıdır.
Anoreksia nervoza (AN); yoğun şişmanlık korkusunun egemen olduğu, beden algısının bozulması, kendini aşırı kilolu olarak algılama, aşırı kalori kısıtlaması ve oburluk dönemlerinin birbirini izlemesi, aşırı fiziksel aktivite, kendini toplumdan izole etme, hastalığı reddetme ve kadınlarda amenore ile karakterize bir yeme bozukluğudur (2,3). Bulimia nervoza (BN) ise oburluk ataklarının en az iki kere tekrarı ve bu durumun 3 ay veya daha uzun süre devam etmesi, oburluk ataklarına bağlı olarak aşırı kilo alımı, kilo almayı önleme girişimleri, beden imgesine aşırı ilgi olmasına karşılık şişmanlık korkusu olmaması, beden algılamasının bozulmaması, oburluk ataklarının kontrolü dışında olması, sıkıntısını başkalarıyla paylaşabilme ve hekimin yardımına karşı çıkmama ile karakterize bir yeme bozukluğudur (2,4,5).
AN için kabul edilen risk faktörleri arasında; kadın cinsiyet, aile öyküsü, mükemmeliyetçi kişilik yapısı, yüksek entellektüel düzey ve sosyoekonomik düzey, bazı meslek grupları, genetik yatkınlık, kendine dğer vermeme ve gelişmiş ülkelerden gelmek sayılmaktadır (4,5,6). AN da kadın cinsiyette gelişmiş ülkelerde ve yüksek sosyoekonomik düzeye sahip gruplar arasında daha sık görülmekle birlikte bulimiada kişilik bozuklukları, dürtü kontrol bozuklukları (çalma, ilaç-alkol bağımlılığı, seksüel abartı ...) daha sık görülmektedir (2,4,5).
İlkkez 1868de tanımlanan AN Amerika Birleşik Devletlerinde (ABD) erkeklerde 100 binde 1-8, kızlarda ise %1-2 sıklıkta görülürken, 1979 yılında tanımlanan BN görülme sıklığı %3.8-9dur. ANda kız-erkek oranı yaklaşık 20:1 iken, bulimiya nervozada bu oran 10:1 dir (2,4,7).
Adölesan dönemin en önemli ruh sağlığı sorunlarından biri olması sebebiyle Ankara Batıkent 1 Sağlık Ocağı Bölgesindeki Kaya Bayazıtoğlu Lisesi 1. sınıf öğrencilerinde, yeme bozukluklarının sıklığının belirlenmesi, yeme bozuklukları ile bazı sosyodemografik faktörler arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla bu çalışma planlanmış ve yürütülmüştür.


MATERYALMETOD

Mayıs-Haziran 2001 tarihleri arasında Batıkent-1 Nolu Sağlık Ocağı bölgesindeki Kaya Bayazıtoğlu Lisesi 1. sınıflarında yapılan bu çaılşmada Kaya Bayazıtoğlu Lisesi 1. sınıf  öğrencilerinin tamamı olan 704 kişi araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Araştırma kesitsel tipte epidemiyolojik bir çalışmadır.
Yeme bozukluklarının saptanabilmesi için daha önceden hazırlanmış, geçerliliği ve güvenilirliği klinik çalışmalarla gösterilmiş olan Yeme Tutumu Testi (Eating Attitude Test, EAT 40) uygulanmıştır. EAT ilk defa Gardner ve Garfinkel tarafından 1979 yılında geliştirilmiş ve anoreksia nervosa belirtilerini objektif olarak ölçen bir kendini değerlendirme ölçeği olarak ileri sürülmüştür. Test hastalık için yüksek risk grubu oluşturan topluluklarda tarama aracı olarak kullanılmaktadır. Öte yandan ölçek klinik değerlendirmede daha ayrıntılı bilgi sağladığı gibi tedavi sonucu ortaya çıkan değişiklikleri de belirlemektedir. EAT-40 ilk defa 1985de  Dr. Orhan Doğan tarafından Türkçeye çevrilmiştir (.
Araştırmada katılım gönüllülük esasına göre olmuş, katılmak istemeyen öğrenciler araştırmaya dahil edilmemişlerdir. Araştırmaya katılan öğrencilerin isimleri alınmamış, her öğrenciye bir sıra numarası verilmiş ve geri bildirimlerin bu sıra numaraları üzerinden yapılmıştır.


BULGULAR TARTIŞMA
 
Araştırmaya 704 öğrenciden 635i katılmıştır (araştırmanın gerçekleşme oranı %90.2). Yaşları 13 ile 19 arasına değişen öğrencilerin (yaş ortalaması 15.47 ± 0.68) %46.3ü erkek (294 kişi); %53.7si ise kızdır (341 kişi). Öğrencilerden %3.1inin anne ve/veya babası ölmüştür (20 kişi). Ebeveyni hayatta olan öğrencilerden %5.9unun (37 kişi) anne ve babası ayrıdır. (138 kişi). Öğrencilerin kanısına göre annelerinin %15.1i (94 kişi) şişmandır ancak %25.1i (154 kişi) diyet yapmaktadır. Öğrencilerin kanısına göre babalarının %15.0i (91 kişi) şişmandır. Öğrencilerin babalarının %8.7si diyet yapmaktadır (Tablo 1).
Yeme Tutumu Testini yanıtlayan öğrencilerden; % 11.3ü 30 ve üzerinde puan almıştır  (ortalama puan 18.88 ± 9.29). Santonastaso ve arkadaşları tarafından 1996 yılında yapılan çalışmada 359 kız öğrenciye uygulanan EAT 40 skor ortalaması 16.9 (SD 9.9) bulunmuştur. Bu değerin Anglosakson çalışmalarla karşılaştırıldığında daha yüksek olduğu görülmüştür. Bu durum kültürel yeme farklılıklarına ve yaş grubunun homojenliğine bağlanmıştır. Yine bu çalışmada testten 39 (% 11) kişi 30 puan ve üzerinde almıştır (13) (Tablo 2).
Araştırmaya katılan erkek öğrencilerin %8.2si, kız öğrencilerin ise %14.0ü 30u Yeme Tutumu Testinden 30 puan ve üzerinde puan almıştır. Yeme Tutum Testinden alınan puanlar açısından, cinsiyetler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardır (p=0.016). Yapılan çalışmalarda AN ön tanısı almış hastaların sadece % 10unu erkekler oluşturmaktadır (9). Bu araştırmada ise 30 puan ve üzerinde alan kişilerin %33.3ünü erkekler oluşturmaktadır. Klinik görüşme ile kesin tanı konulduktan sonra bu yüzdenin düşeceği tahmin edilmektedir (Tablo 3)
Öğrencilerden annesi diyet yapmayanların, % 9.5i (44 kişi), annesi herhangi bir nedenle diyet yapanların ise % 11.4ü (25 kişi) Yeme Tutumu Testinden 30 puan ve üzerinde almıştır. Öğrencilerin Yeme Tutumu Testinden aldıkları puan ile annelerinin diyet yapma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (p=0.019) Öğrencilerden babası diyet yapmayanların % 10.7si (58 kişi), herhangi bir nedenle diyet yapanların ise %11.5i (6 kişi)  30 puan ve üzerinde almıştır. Öğrencilerin Yeme Tutumu Testinden aldıkları puan ile babalarının diyet yapma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p=0.416). C.G. Fairburn ve arkadaşlarının 1997 yılında yaptıkları vaka kontrol çalışmasında bulimia nervozalı kişiler ile sağlıklı kontrol grubu arasında ailelerin kilo, vücut şekli ya da yeme tutumu hakkındaki yorumları, çocukluk dönemindeki şişmanlık hikayesi ve ebeveynlerin şişman olması açısından bulimia nervozalı kişiler lehine belirgin farklar gözlenmiştir. Aynı çalışmada bulimia nervozalı kişiler ile başka bir psikiyatrik bozukluğu olan kişiler karşılaştırıldığında bu açıdan herhangi bir fark bulunmamıştır (14). Ancak ANlı hastalarda sıklıkla yüksek anksiyete düzeyi, düşük özgüven, içe dönük, obsesif, mükemmelliyetçi kişilik görülmektedir. Bu kişiler hayatın her alanında başarılıdırlar. Bu hastaların geriye dönük sorgulanmasında, okul başarılarının mükemmel olmasına rağmen depresyon ve kendine güvensizlik sık olarak saptanmaktadır. Bu kişilerin aile yapılarına bakıldığında; adölesan yaşa gelene kadar sorunsuz olarak büyüdüğü, ailenin diğer çocuklarında çeşitli problemler olduğu ve ilginin daha çok bunlar üzerinde yoğunlaştığı saptanmıştır. Ayrıntılı incelemede annenin anoreksik adölesan üzerinde babaya göre daha etkili rol oynadığı, babanın ise genelde duygusal açıdan bu çocuğa daha uzak olduğu görülmüştür (10). (Tablo 4)
Öğrencilerden anne ve babası birlikte olup ailesi ile yaşayanların % 11.2si (65 kişi) Yeme Tutumu Testinden 30 puan ve üzerinde alırken, anne ve/veya babasından ayrı yaşayan öğrencilerin %18.8i (7 kişi) 30 puan ve üzerinde almıştır. Öğrencilerin Yeme Tutumu Testinden aldıkları puanlar ile ebeveynleri ile birlikte yaşamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p=0.4805) (Tablo 5)
Ö Vanderdeycken ve Vanderlinden tarafından 1983 yılında 40 anoreksik hastaya EAT 40 uygulanmış ve 13 hastanın 30un altında puan aldığı görülmüştür.  Bunun nedeni tanı kriterlerinde de yer alan hastaların durumlarını inkar etmesi faktörüdür. Bu da testin kullanımını sınırlayan önemli faktörlerden biridir (15). Bahsedilen faktörlerin incelenmesini sağlamak üzere Garner, Olmstead ve Polivy (1983) tarafından  Eating Disorder Inventory geliştirilmiştir. Bu test 64 sorudan oluşmakta olup, EATin aksine daha çok bilişsel ve davranışsal boyutlar üzerine yoğunlaşmıştır.Bu da ciddi şekilde diyet yapanlar ile psikopatolojik nedenlere bağlı ortaya çıkan hastaları ayırt etmeyi sağlar. Değişik zamanlarda yapılan, EDI ve EATin birlikte uygulandığı çalışmalarda her iki testin de spesifitesi ve sensivitesinin arttığı gösterilmiştir (10,12). Önceki çalışmalarda EATin sensitivitesinin %93, spesifitesinin ise %88 olduğu rapor edilmiştir. Ancak Williams ve arkadaşları AN nin nadir görülen bir hastalık olduğunu belirtmişler ve bu testin tek başına tarama testi olarak kullanılmaması gerektiğini belirtmişlerdir. Bu çalışmada EAT için pozitif prediktif değer 0.19 olarak hesaplanmıştır. Pozitif prediktif değer 30 puan ve üzerinde alan kişilerde hastalık olma olasılığıdır. Bu değer testin spesifite ve sensivitesi ile hastalığın popülasyondaki prevelansı ile belirlenir. ANnin toplumdaki prevelansı yaklaşık % 1 olduğu için testin spesifite ve sensivitesi ne kadar yüksek olursa olsun pozitif prediktif değer düşük olarak bulunacaktır. Bu da testin kullanımını sınırlayan faktörlerdendir (15). Testin uygulanması ile ilgili sorunlardan biri de  içerikteki bazı kalıpların değişik dillere çevrilmesi sırasında yaşanan güçlüklerdir. Ayrıca testin orijinal versiyonları üniversite çağındaki öğrenciler için geliştirildiğinden daha genç ve sınırlı okuma yeteneği olan kişilerde anlama zorluğuna neden olmaktadır. EAT, tanı almış hastaların takipleri sırasında kullanıldığında alınan toplam puanların tedavi sürecinde azaldığı görülmüştür. Bu nedenle iyi bir takip aracı olabilir (10). Sonuç olarak yeme bozukluklarının tanısında klinik görüşme halen altın standarttır. Ancak prevelansın düşük olduğu bu iki hastalıkta, EATden yüksek puan alan bireylerin herbiriyle klinik görüşme yapmak hem zaman hem de maliyet açısından imkanları zorlamaktadır. Bu nedenle öncelikle EAT ve EDI gibi testlerle riskli grubu saptamak hastalara tanı konması için büyük kolaylık sağlamaktadır (10,12,13).

Alkol ve Alkol Dışı Madde Bağımlılığı Olan Kadınlarda Yeme Bozuklukları: Kontrollü Bir Çalışma


Özet:

Amaç: Yeme bozukluklarına diğer psikiyatrik bozukluk-ların eşlik etmesi son yıllarda özel ilgi çekmektedir. Bu çalışmada, DSM-IV tanı ölçütlerine göre alkol veya madde bağımlılığı saptanmış olan 56 kadın hasta incelenmiştir.
Yöntem: Çalışma Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesinde,Kasım 2001 ve Şubat 2002 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Kontrol grubu aynı yaş dilimindeki alkol veya madde kullanım bozukluğu öyküsü bulunmayan 41 kadın denekten oluşturulmuştur. Grupların sosyodemografik ve klinik özellikleri bu amaçla geliştirilmiş yarı yapılandırılmış soru formuyla değerlendirilmiştir. Deneklere Yeme Tutumu Testi ve DSM-IV yeme bozuklukları soru listesi uygulanmıştır.
Bulgular: Alkol/madde grubunda boşanmış olmak, kontrol grubunda evli olmak istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Alkol/madde bağımlılığı olan grupta yeme bozukluğu görülme oranı (%16.1) kontrol grubunda görülme oranından (%2.4) istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek saptanmıştır. Yeme bozukluğu olan 9 hastadan 3ünde bulimiya nervoza (%33.3), 6sında (%66.6) atipik yeme bozukluğu bulunmuştur.
Sonuç: Bulgularımız alkol ve madde bağımlılarında yeme bozukluğu sorgulanmasının önemini göstermiştir.

Giriş:

Yeme bozukluklarıyla alkol/madde bağımlılığı ek tanısına ilişkin olarak literatürde birçok çalışma mevcuttur. Yeme bozukluğu (YB) ve alkol kullanım bozukluğunun birlikte bulunduğu hastalarda birinci ve ikinci eksende ek psikiyatrik bozukluk bulunması ve tedavi zorlukları, ek tanı bulunmayan hastalara göre önemli farklılık yaratmaktadır. Klinik psikiyatri pratiğinde hangi bozukluğun öncelikle tedavi edilmesi gerektiğine ilişkin fikir birliği bulunmamaktadır.
Günümüze kadar yapılmış olan çeşitli çalışmalarda alkol kullanım bozukluğundaki YB oranları araştırılmıştır. Beary ve arkadaşları, alkol bağımlılarının %35inde önceden YB bulunduğunu; bulimiya nervoza olgularının %50sinde ya alkol kötüye kullanımı bulunduğunu (%40) ya da alkolü aşırı miktarda kullandıklarını bildirmişlerdir (%10). Alkol bağımlılığının, bulimiya nervozanın başlamasından yıllar sonra belirgin hale gelebileceği vurgulanmıştır.
Klinik örneklemlerde, bulimik kadınların %18-50sinde yaşam boyunca alkol kullanım bozukluğu bulunduğu gösterilmiştir. Blumiya nervozanın özellikle duygu durum bozuklukları ve madde kötüye kullanımı olmak üzere çeşitli psikiyatrik bozukluklarla ilişkisi vardır. Goldbloomun çalışmasında alkol sorunu bulunan 73 kadın olgunun 22sinde (%30.1) yeme bozukluğu tanı ölçütleri karşılanırken, YB bulunan 96 kadının 25inde (%26.9) alkol kullanım bozukluğu saptanmıştır. Bu oranların genel toplumda görülen oranları aştığı görülmektedir. Yapılan bir çalışmada, olguların %60ında yeme bozukluklarının, alkol/madde kullanım bozukluklarından daha önce başladığı; %23ünde alkol/madde kullanım bozukluklarının daha önce başladığı; %8inde her iki bozukluğun aynı anda başladığı ve %9unda hangi bozukluğun önce başladığının belirlenemediği bildirilmiştir. Suzuki ve arkadaşları yatarak tedavi altındaki 3600 olguya ilişkin derleme çalışmasında, 30 yaşın al- tında 57 kadın alkol bağımlısı saptamışlardır. Bu grubun %4ünün anoreksiya nervoza tanı ölçütlerini doldurmakta olduğu, ancak yarısının bulimik davranışlar gösterdiği bulunmuştur.
Schuckit ve arkadaşları, alkol bağımlılığı olan kadınlarda yaşam boyu anoreksiya nervoza ve blumiya nervoza yaygınlık oranlarını sırasıyla %1.4 ve %6.7 olarak bulmuşlardır. Alkol bağımlılığı olan erkeklerin ise %1.35inde bulimiya nervoza bulmuşlardır. Bu verilere dayanılarak anoreksiya nervoza ve bulimiya nervoza ile primer alkolizm arasında güçlü bir ilişki bulunmadığı öne sürülmüştür.
Bu çalışmanın amacı alkol ve alkol dışı madde bağımlılığı bulunan kadınlardaki yeme bozukluğu sıklığının saptanması ve bu iki bozukluk arasındaki ilişkinin aydınlatılmasıdır.


YÖNTEM
Bu çalışma, Bakırköy Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Alkol/Madde Bağımlılık Merkezinde (AMATEM), Kasım 2001 ve Şubat 2002 tarihleri arasında tedavi görmekte olan kadın olgu grubuyla gerçekleştirilmiştir. Örneklem grubu DSM-IV tanı ölçütlerine göre alkol/madde bağımlılığı tanı ölçütlerini dolduran, yaşları 15-51 arasındaki (ortalama 29.3±7.04) çalışmaya katılmayı kabul eden 56 kadın olgudan oluşturuldu. Kontrol grubu madde kullanım öyküsü bulunmayan ve son 1 yıl içinde yatırılarak psikiyatrik tedavi öyküsü bulunmayan ve alkol kullanımı sosyal içicilik düzeyinde bulunan, yaş ortalaması 29.7±9.2 olan 41 kadın denekten oluşturuldu.

Ölçekler
Çalışmaya kabul edilme ölçütlerini dolduran deneklere DSM-IV Eksen I Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-I) uygulanarak tanıları kesinleştirildi.
Deneklerdeki yeme bozukluğu, 40 maddeden oluşan Yeme Tutumları Testinin Türkçe versiyonu ile değerlendirildi. Bu ölçek, kendini bildirime dayalı Likert tipi bir ölçektir. Kesme noktası 30 puan olarak kabul edilmiştir. Ayrıca deneklere sosyodemografik ve klinik özellikleri değerlendirmek amacıyla yazarlar tarafından hazırlanmış olan yarı yapılandırılmış soru formu uygulanmıştır.

İstatistiksel Analiz
Araştırmaya ait veriler SPSS 8.0 for windows paket programıyla değerlendirilmiştir. Kategorik değişkenler için ki-kare testi ve gerektiği durumlarda Fischer testi uygulan-mıştır. Devamlı değişkenler için t-testi uygulanmıştır. İsta-tistiksel önemlilik p<0.05 olarak kabul edilmiştir.


BULGULAR
Alkol madde bağımlılığı olan grupla (ortalama 29.3±-7.04) kontrol grubunun (29.7±9.2) yaş ortalamaları arasın-da istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmadı (t=1.354, p=0.179). Alkol/madde bağımlılığı olan grupta YB görülme oranı (%16.1) kontrol grubunda görülme oranından (%2.4) istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulundu (Fisher testi, p=0.041). Çalışmaya alınan deneklerin sosyodemografik bulguları tablo 1de gösterilmektedir.
Alkol/madde grubunda boşanmış olmak (%48.2), kontrol grubunda evli olmak (%46.3) istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu (p=0.014).

TARTIŞMA
Ülkemizde alkol ve alkol dışı madde bağımlılığı ile yeme bozukluklarının birlikteliği henüz araştırılmamış konulardan biridir.Bu konuda ilk olarak kabul edeceğimiz çalışmamızda alkol/madde bağımlılığında YB görülme sıklığı (%16.1), bu konuya ilişkin diğer yurtdışı çalışmalarla benzer oranda saptanmıştır. YB ile alkol bağımlılığı ek tanı oranları 20-30 yaş arası kadınlarda en yüksek oranda bulunmuşken, en düşük oran yaş ortalaması 40lı yaşlara yakın olan olgularda bulunmuştur. Çalışmaya aldığımız olgularda yaş ortalaması 29.3±7.04 idi. Literatürde YBlarının erkeklerde çok seyrek görüldüğü bilindiğinden bizim çalışmamızdaki örneklem grubu sadece kadın bağımlı hasta grubundan oluşturuldu. Ergen ve genç erişkin kadınlardaki blumiya nervoza yaygınlığına ilişkin çalışmalar yaklaşık %1 gibi yaygınlık oranı verirken, genç yaştaki kadınlarda kısmi YB yaygınlığının
toplumda yaklaşık %5-10 arasında değiştiğini belirtmektedir. YB alt tiplerine ilişkin daha ayrıntılı bir karşılaştırma yapamadık çünkü örneklemi oluşturan olgu sayımız oldukça düşüktü. Örneklemimizde anoreksiya nervoza (AN) bulunmadı. Bununla birlikte, 3 blumiya nervoza, 3 tıkınırcasına yeme bozukluğu ve 3 BTA yeme bozukluğu bulunmaktaydı. BTA yeme bozukluğu tanı kategorisi anoreksiya nervoza ve blumiya nervozanın çekirdek özelliklerinin bir çoğunu karşılayan ancak tanı ölçütlerinin tam doldurmayan hastalar için kullanıldı. Tıkınırcasına yeme bozukluğu, DSM-IVteki BTA yeme bozukluğunda olduğu gibi blumiya nervozaya özgü uygunsuz dengeleyici davranışlarda bulunmaksızın yineleyen tıkınırcasına yeme epizodlarının bulunması ve vücut biçimiyle aşırı ilgilenme olarak kabul edilmiştir. YB ile alkol/madde bağımlılığı oluşumu ve gelişiminin temelde bir bağımlılık sorunu olduğu, diyet yapmak ve içme
davranışlarının gerilim azaltıcı etkisi olduğu ileri sürülmektedir. Her iki tip bozuklukta da öfke ve depresyon bulunmaktadır.Bireysel yaklaşımı benimseyen etiyolojik kuramlar, içsel tetikleyici etmenler üzerinde durmuştur.Freud,beslenme içgüdüsünün bozulmasının bireyin cinsel uyarılma ile başa çıkamamasına bağlı olduğuna inanıyor, oral dönemde takılma olduğunu her iki bozukluk için de ileri sürüyordu. Psikodinamik bakış açısından bu bozukluklar benlik (ego) işlevlerindeki gelişimsel bir eksiklik sonucu ortaya çıkmaktadır. Yemek ve yiyecek bu kendilikteki tamamlanmamışlık duygusundan ortaya çıkan anksiyeteyi azaltmak için kullanılan patolojik düzenekler olarak işlev görmektedir. Bireylerin ebeveynlerle erken etkileşimlerinden kaynaklanan temel ego kusurları sonucu ortaya çıkan kişisel yetersizlik duygusu vurgulanmaktadır. Yetersizlik duygusu ve kimlik özdeşiminin bulunmayışı önemli uyum sorunlarına yol açmaktadır.Birey erişkin yaşamın gerekleri ve sorumluluklarına hazırlıksızdır.
Biyolojik olarak YB ile alkol bağımlılığı arasında hipotalamik dengelerde bozulma ve beyin serotonin işlevlerinde yetersizlik bulunmaktadır. Beyin serotonin etkinliğini artıran ilaçların bozulmuş yeme ve içme davranışını düzeltebildiği gösterilmiştir. Ayrıca endojen opioid peptid aktivitesinin yiyecek ve alkol alımını dengelediği ileri sürülmektedir. Endojen opioid peptid aktivitesindeki bozulmanın aşırı alkol alımı ve yeme patolojisine yol açtığı öne sürülmektedir. Çalışmamızın bulguları göz önüne alındığında iki sonuç ortaya çıkmaktadır. Bunlardan ilki, alkol ve madde bağımlılığıyla başvuran kadın hastalarda görece yüksek ek tanı yaygınlık oranı dikkate alınarak YBnun sorgulanmasının önemidir. İkincisi bu iki bozukluk arasındaki temel ilişkinin doğasının aydınlatılması uygun tedavi yöntemleri geliştirilmesine
önemli bir ışık tutacaktır. Bu konuda henüz başlangıç olan çalışmamızdan başka aile ilişkilerinin,kültürel değişkenlerin araştırılacağı daha ileri araştırmalara gereksinim vardır.

Ergenlerde Patolojik Yeme Tutumlarını Yordayan Değişkenler: Dansçılar ve Dansçı Olmayanlar


Meltem Anafarta
Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Psikoloji Bölümü

Yeme tutumu literatürü gençlerde benlik ve beden imgesi, vücut kitle endeksi, aile yapısı ve kilo ile ilgili algılanan baskının önemini vurgulamaktadırlar. Bu faktörlerden ayrı olarak yeme tutumu literatürü bir nüfustaki farklı mesleki grupların patolojik yeme tutumlarına farklı yatkınlık düzeyleri olabileceğini ve yordayıcı faktörlerin nüfustaki farklı gruplar için önceliklerinin farklı olabileceğini göstermektedir. Özellikle de, mesleki başarıları kiloya bağlı olan balerinler için sağlıksız yeme tutumlarına yatkınlığın yüksek olduğu vurgulanmaktadır. Bu meslek gruplarından olan gençler için çevrenin özellikle de meslekte otorite olan kişilerin kilo ve görünüş üzerine yaptıkları baskının ve gençlerin de bu baskıyı algılamalarının patolojik yeme tutumunu tetiklemesi açısından kritik olduğu düşünülmektedir. Yeme tutumu literatürünün de desteklediği doğrultuda bu çalışmanın amacı farklı düzeylerde bale ile ilgilenen 3 grup genç kızın (konservatuvar bale öğrencileri, bale kursu öğrencileri ve bale ile ilgilenmeyenler) patolojik yeme tutumlarını belirleyen faktörlerin incelenmesi ve bu faktörlerin gruplar arası örüntü farklılıklarının çalışılmasıdır. Genç kızlardaki benlik imgesi, vücut kitle endeksi, aile yapısı ve kilo ile ilgili algılanan baskı yeme tutumlarını yordama gücü açısından incelenmiştir. Hangi faktörlerin hangi gruplar için hangi düzeylerde anlamlı olduğuna dair belirgin bir beklenti olmamakla birlikte profesyonel anlamda bale ile ilgilenen konservatuar öğrencileri için vücut kitle endeksinin ve bale öğretmeninin kilo ile ilgili yaptığı baskının anlamlı yordayıcı faktörler olması beklenmektedir. Öte yandan, öğretmenden kilo ile ilgili algılanan baskının diğer gruplar için anlamlı olmayacağı beklenmektedir. Bu çalışmanın amacı farklı düzeylerde bale ile ilgilenen genç kızların patolojik yeme tutumlarını belirleyen faktörlerin incelenmesi ve bu faktörlerin gruplar arası örüntü farklılıklarının çalışılmasıdır. Bu çalışmadaki yordayıcı faktörler yeme tutumu literatürüne paralel olarak seçilmiştir. Buna göre; genç kızlarda benlik imgesi, beden imajı, aile yapıları ve kilo ile ilgili toplumdan algıladıkları baskı anoreksik tutumlar ve tıkınma davranışları alt boyutlar olmak üzere yeme tutumunu yordayıcı faktörler olarak ele alınmıştır. Toplam olarak çalışmaya 12-18 yaşları arasında 193 genç kız katılmıştır. Bu gençlerden, yaş ortalaması 14.85 olan 47 si Ankara Üniversitesi Devlet Konservatuarı Bale Bölümü öğrencileridir. Yaş ortalaması 14.14 olan ikinci grup ise bale kursu öğrencilerinden oluşmaktadır. Son grup olarak dansçı olmayan 103 genç kız ise Ankaradaki özel bir ilköğretim okulu ve liseden seçilmiştir. Yaş ortalamaları 14.20 olan bu genç kızlar profesyonel veya amatör olarak bale ile hiç ilgilenmemekte, bale yapmamaktadırlar. Beden imgesi, gerçek, algılanan ve ideal kilo statüsü ve ideal ile gerçek kilo statüsünün farkının bulunması ile ölçülmüştür. Ayrıca çalışmada Offer Benlik İmgesi Ölçeği, Aile Yapısını Değerlendirme Aracı, Kilo ile İlgili Algılanan Baskı Skalası ve Yeme Tutumu Testi  Geliştirilmiş Form kullanılmıştır. Ardışık çoklu regresyon analizleri çalışmadaki yordayıcı faktörlerin gruplar arası farklı örüntüler gösterdiği savını desteklemektedir. Buna göre, profesyonel bale öğrencilerinde yeme patolojisine ailenin katkısı anlamlı bulunmazken, sadece öğretmenin kilo vermesi için konservatuar bale öğrencisine yaptığı baskı ve gerçekle ideal kilo arasındaki farklılık anoreksik tutumlar açısından anlamlı yordayıcı faktörler olarak bulunmuştur. Bunun aksine, profesyonel olmayan balerinlerle balerin olmayan öğrencilerde patolojik yeme tutumuna ailenin anlamlı katkısının bulunduğu görülmüştür. Her 3 grup için de benlik imgesinin, özellikle benlik saygısı ve psikolojik işlevsellik alt boyutlarında, anoreksik tutumlar ve tıkınma davranışlarını yordayıcı olduğu bulunmuştur. Çalışmanın sonuçları toplumda farklı statüleri olan grupların ve/veya alt kültürlerin genel olarak yeme tutumunu yordayıcı faktörlerden farklı olarak etkilenebileceklerini belirtmektedir. Bu farklılıklar sağlıksız yeme tutumları gösteren ve/veya yeme bozukluğu olan gençlerde uygulanan psikolojik yaklaşımların odaklanması gereken noktaları da daha belirgin hale getirmekte ve uygulamalarda yol gösterici bir nitelik taşımaktadır.

Yeme Bozukluklarında Psikoaktif Madde Kullanımı: Bir Gözden Geçirme


Özet:

Yeme bozuklukları, giderek ilgi çekmeye başlamış, ender görülen ancak ölümle sonuçlanabilen bir psikiyatrik hastalık grubunu oluşturmaktadırlar. Yeme bozukluklarını konu alan çalışmalar artmakla beraber, etiyolojisi hakkındaki bilgiler henüz netlik kazanmamıştır. Yeme bozukluklarıyla, alkol ve madde kullanımı arasındaki ilişkiyle ilgili bilgiler ise oldukça sınırlıdır. Bu çalışmada yeme bozuklukları ile alkol ve madde kullanımı arasındaki ilişkiyi inceleyen literatür gözden geçirilmiştir. Yeme bozukluklarından anoreksiya nervoza ve blumiya nervoza ile alkol ve madde kullanımı arasındaki ilişkiyi konu alan çalışmalar incelenmiştir. Bu çalışmalarda, yeme bozukluğu hastalarının kullandıkları psikoaktif maddelerin, madde bağımlılığı ile madde kullanımı arasındaki fark gözetilmeksizin araştırıldığı görülmüştür.


Günümüzde birçok çalışmada yeme bozuklukları ile alkol ve diğer maddelerin kullanımı arasında bir ilişkinin varlığından söz edilmektedir. Bu çalışmada bu olasılığı ele alan araştırmalar gözden geçirilmiş ve bunların nedenleri üzerinde durulmuştur. Yeme bozukluklarından anoreksiya nevroza (AN) ve blumiya nervoza(BN) ile psikoaktif madde kullanımı arasındaki ilişkinin boyutları bu gözden geçirme yazısının temelini oluşturmaktadır.
Hem yeme bozukluklarının hem de alkol ve madde kullanımının ortaya çıkış yaşlarının ise sıklıkla ergenlik dönemine denk düşmesi, aradaki ilişkinin varlığını düşündüren bir başka neden gibi gözükmektedir. Anoreksiya nervoza (AN) ve blumiya nervoza (BN), sıklıkla ergenlik dönemi ve genç erişkinlik dönemindeki kadınları etkileyen, beden üzerinde ölümcül etkilere yol açan bozukluklardır. Bu bozukluklar 1970lerden beri Avrupa ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletlerinde araştırılırken, Türkiyede bu alanda fazla çalışmaya rastlanmamakta, yeme bozuklukları ile alkol ve madde kullanımı arasındaki ilişkiyi inceleyen her hangi bir çalışmaya ise hiç rastlanmamaktadır.


Yeme Bozukluklarının Tarihçesi

AN ve BN, DSM III-Rde bebeklik, çocukluk ve ergenlikte başlayan bozukluklar başlığı altında yer alırken, DSM-IVte bu grup içinden çıkartılmış ve yeme bozuklukları başlığı altında ayrı bir bölüm olarak ele alınmışlardır. Kınık, ergenlerin tedavilerinde yeme bozukluklarından bahsetmekte ve anoreksiya nervozanın ilk kez Gull ve Laseque tarafından 1873te birbirinden bağımsız iki ayrı bildiri ile psikiyatrik literatüre girdiğini belirtmektedir. Blumiya nervozanın geçmişi ise anoreksiyadan çok daha gerilere dayanmaktadır. Kınıkın bildirdiğine göre; M.Ö.400de Yunan tarihçi ve yazarı Xnephonun, doyma belirtileri göstermeksizin kontrol dışı aşırı yeme ile belirli bir klinik tabloyu Fames Canina olarak isimlendirmiş ve bu deyimin İngilizceye Dog Hunger-Köpek Açlığı olarak geçtiğini ifade etmiştir. Yeme bozukluklarının psikanalitik açıklamalarını yapan ve Rorschach Testi ile değerlendiren Tunaboylu-İkiz, yemek yemenin yaşamak için gerekli ve bastırılamayan içsel bir güç olduğunu belirtmekte ve yeme bozukluklarının tanımında, kişinin hikayesinde yiyeceğin ya çok hissedilir olduğu (blumiya) ya da tamamen dünyasının dışında tutulduğundan (anoreksiya) söz etmektedir.


Alkol ve Madde Kullanımının Tarihçesi

Psikoaktif madde kullanımının geçmişi incelendiğinde yine bulimiya nervoza gibi oldukça gerilere dayandığı görülmektedir. Gregory A. Austinin 1979da yaptığı kronolojik çalışmaya göre psikoaktif maddelerin genel olarak kullanımının Antik Yunan Dönemine dek uzandığı söylenebilir. Alkolizm ile ilgili olarak Tunaboylu-İkiz  S.Freudun özel bir çalışma yapmadığını belirtmekte ve daha çok sarhoşluğa ait atıfların yapıldığını söylemektedir; Medeniyette Rahatsızlık adlı yapıtında da açık olarak hayatın zorluklarından ve insanoğlunun bu zorlukları yenmede sakinleştiricilerden yararlandığını ele almaktadır. Freudun yapıtlarında alkol bağımlılarının gerçekle sorunlarının olduğundan bahsetmektedir. Ancak bu ne bir nevrotik gibi gerçeğin bir kısmını görmezden gelme ne de psikotik gibi yeni bir gerçeklik yapılandırmasıdır. Klasik Freudcü yazarların yanı sıra Lacanyen yazarlar da alkolizmden söz ederler ve alkol bağımlılarının kendi benlik görüntülerine tahammül edemediklerini ve reddettiklerini belirtirler. Bu kuramsal açıklamalardan sonra tarihsel sürece bakıldığında Yunan ve Roma uygarlıklarında alkol en önemli tehlikeyi oluştururken, afyonun ilaç olarak kullanımı dışında kullanımına rastlanmadığı, haşhaşın ise Asyada sıklıkla kullanıldığı görülmektedir. Afyonun M.S.1000de Çin ve Hindistanda yaygın olarak kullanıl-dığı, medikal kullanımın yanı sıra askerlikte cesaret artırıcı olarak kullanımının görüldüğü söylenmektedir. İnka İmparatorluğunda ise 1300lerde kokain yapraklarının çiğnenmesi dini ve sosyal hayatın ayrılmaz bir parçasıyken, bu bitkiye Güneş Tanrısının armağanı olarak bakılmaktaydı. Keşiflerle beraber M.S.1500e gelindiğindeyse Avrupada psikoaktif madde kullanımının yaygınlaştığı ve artık yalnızca tıbbi nedenlerle kullanılmadığı da belirtilmektedir. Bu dönemde önceki dönemlere ait sosyal ve dini bağların zayıflamasıyla ve toplumun giderek daha şehirleşmiş, karmaşık ve özgür bir yaşam biçimi edinmesiyle kontrolsüz alkol kullanımı ve yeni tanışılan maddelere yönelik ilginin arttığı düşünülmektedir. Alkol kullanımı ve sarhoşluk 15501575 yılları arasında İngiltere Krallığında ilk kez suç olarak kabul edilmeye başlanmıştır.
Günümüze gelindiğinde alkol ve madde kullanımı hemen hemen tüm ülkelerde devlet denetimi altında tutulmaya, çeşitli kanunlarca denetlenmeye, uyuşturucu maddelerin ticareti ise yasaklanmaya çalışılmaktadır.

Anoreksiya Nervoza
Yeme bozukluklarının psikanalitik açıklamaları 1930larda yapılmaya başlanmış, bu açıklamalar bozulmuş yeme fonksiyonu ve kusma üzerine odaklanmıştır. Neredeyse tüm açıklamalar Freudun çalışmalarından yola çıkılarak bozulmuş beslenme dürtüsü ve cinselliğin kontrolü üzerinde yoğunlaşmıştır. Phelps ve Bajorekin yeme bozukluklarının etiyolojisini ve tarihçesini aktardıkları makalede, Hilde Bruchun 1978 yılındaki yazılarına göre, bir anoreksik için, zayıf olma isteği, tüm diğer psikolojik ve fiziksel isteklerin önüne geçmekte ve kilo kaybı gerçekleştik-çe bu zaferin, kontrolün ve kendini kısıtlayabilmenin
sembolü haline gelmektedir.

Blumiya Nervoza
Yine Phelps ve Bajorekin aktarımlarında Johnson ve Tobiasa göre, anoreksiya nervoza hastaları gibi blumik hastalar da zayıflık modelini benimsemektedirler. Tobias ve Agrasa göre blumikler, kendilerini yemek konusunda sınırlamaktan çok sapkın, bozulmuş yeme tutumları gösterirler. Yine aynı makalede Hendrick ve Peters blumiya hem şişmanlarda hem de
anoreksiklerde görülse de çoğu blumiğin kilosunun normale yakın olduğunu, Rosende bunun hastalığı maskeleyici bir faktör olduğunu belirtmektedir.

Madde Bağımlılığı
Madde bağımlılığı santral sinir sistemini(SSS) etkileyen, ilaç niteliğine sahip bir maddenin keyif
verici etkilerini duyumsamak veya yokluğundan kaynaklanabilecek huzursuzluktan sakınmak için maddeyi devamlı veya periyodik olarak alma arzusu ile kendisini gösteren, psişik ve somatik bir sendromdur. Sağlam, Uzbay ve Beyazyürekin aktarımlarına göre bağımlılığın derecesi ise maddeyi arama davranışının şiddeti ve bu davranışın günlük etkinlikler içindeki öncelik sırası saptanarak ölçülebilir. Yine madde bağı