Aşırı Strese Karşı Nasıl Beslenmeliyiz


Gerginken kendinizi gözlemleyin. Bazılarımız buzdolabının kapağını açar ve eline geçen her şeyi midesine indirir. Bazılarımız kahve ya da kola içer. Böyle zamanlarda çikolata da en fazla tercih edilen yiyeceklerin başında gelir. Bunlar anlık psikolojinizde rahatlama yaratsa da, gerçekte sinirleri daha çok bozar.
Kahvaltı yapmayı alışkanlık haline getirin: Uyurken geçen 8 saatlik sure içinde vücudumuzun enerji deposu boşalmıştır. Bu yüzden yataktan kalkarken, isteksiz sinirli ve dikkatsiz oluruz. Kahvaltıda karbonhidrat ve protein doğru bileşenler olacaktır.
Kahveyi ve kolayı azaltın: İçindeki kafein nedeniyle uyku sersemliğinin giderilmesine faydası olan kahve fazla tüketilmesi halinde yorgunluk, sinirlilik, gerginlik, dikkatsizlik halinin ortaya çıkmasına neden olur.
Sık sık bir şeyler atıştırın; Sık sık ve az az yiyin. Sofradan doymadan kalkın. Midede şişkinlik hissetmeden yemeyi bırakırsanız kendinizi daha zinde hissedersiniz.
Çikolata yerine meyve yiyin: Çikolatayı kim sevmez? Bu isteğinizi yok etmenize gerek yok ama araya biraz mesafe koyun. Fazla miktarda alınan şeker, kan şekerini altüst eder. Şeker miktarı önce fırlar sonra hızla düşer. Sonuçta yorgunluk ve tatlılara karşı zafiyet ortaya çıkar. Bunun yerine meyve ve çavdar ürünleri organizma tarafından daha yavaş enerjiye dönüştürülür, kan şekeri dengesini bozmaz.
Sinir besinlerini tanıyın: Önemli anti stres maddeleri, mineral olarak kalsiyum ( Süt ürünleri ile yeşil sebzelerde bulunur) ve magnezyumdur ( kepek, çavdar, baklagiller, balkabağı, ayçiçeği, kayısıda bulunur). Stres vitaminlere ve minerallere olan ihtiyacı arttırır. Pratik olarak bunun anlamı, günde beş kere ufak porsiyonlar halinde meyve, sebze, her gün zeytinyağı soslu salata, yulaf ezmesi ve sık sık balık yemektir.
Sigara içmeyin: İçinde 5000 zehirli madde içeren tütünün ciğerlerimize, sinir sistemimize, cildimize, kalbimize ne kadar zararlı olduğunu biliyorsunuz. İçilen sigaranın vücutta yarattığı tahribat yavaş ve kalıcıdır. Bu nedenle zararı hemen anlaşılmaz.

YAĞLAR NEDEN ÖNEMLİDİR?

 

Bu sorunun cevabı oldukça basit. Yaşamak için yağa ihtiyacımız var.

Yağ,

· Gıdalara lezzet kazandırır.

· Hücreleri saran ve koruyan hücre zarı için temel öğelerdendir.

· Enerji kaynağıdır. Yenen yağın her 1 gramı 9 kilokalori/g enerji anlamına gelir.

· Vücut sağlığı için son derece gerekli vitaminler A, D, E ve K vitaminlerini vücudumuza kazandırır. Bu vitaminler sadece yağda eriyebilir ve ancak yağlarla alındıklarında vücuda faydalı olabilir.

 
Hangi Yağ Daha Sağlıklı?

Yağları, doymuş yağlar, tekli doymamış ve çoklu doymamış yağlar olarak üç ana bölüme ayırabiliriz. Doymuş yağlar et, tereyağ, süt, yumurta gibi hayvansal kaynaklı ürünlerde bulunur ve aşırı kullanımı kolesterol seviyesinin yükselmesine dolayısıyla kalp hastalıkları riskinin artmasına neden olur.
Kanola, zeytinyağı ve yerfıstığında bulunan tekli doymamış yağlar, bitkisel kaynaklıdır ve kolesterol seviyesini düşürürler. Çoklu doymamış yağlar, Omega 3 ve Omega 6 olarak gruplanır ve sürekli sağlıklı bir yaşam için elzem yağlardır. Bu yağlar dengeli alındığında kalp hastalıkları riskinin azaltılmasına yardımcı olur, hücre yapılanması ve beyin gelişimine katkıda bulunur.


Elzem yağlar Omega 3 ve Omega 6nın tarihi

1929 yılında yağsız diyet uygulanan farelerde bir yağ eksikliği sendromu geliştiği keşfedildi. Büyümenin gecikmesi, deri sağlığının bozuk olması, deriden buharlaşma yoluyla kaybolan su miktarının artması, böbrek fonksiyon bozukluğu ve üreme fonksiyonu kaybı bu sendromun özellikleri arasındaydı. Ancak söz konusu sendromun yağların eksikliği değil de linoleik asit (Omega 6) adı verilen özel bir yağ asidinin eksikliği nedeniyle geliştiği kısa sürede anlaşıldı. Yağ eksikliği sendromu, Omega 6nın dışarıdan alınması zorunluluğunu ortaya koydu. Devamına yapılan araştırmalar linolenik asit; yani Omega 3 yağ asidinin de bu etkilerde ortak rolü olduğunu ortaya çıkardı. Vücut için kesinlikle gerekliliği ıspatlanınca
her iki yağa elzem yağlar adı verildi. Bu iki yağın ideal dengede alımının sağladığı faydalar ise yakın zamanda yapılan araştırmalarla kanıtlandı.


Omega 3 ve Omega 6 yağlarının ideal dengesi

Bu iki elzem yağ vücudumuzda rekabet halindedir. Omega 3, kanda akışkanlığı sağlayıcı etkiye sahipken Omega 6, kanın pıhtılaşmasına yardımcı olur. İdeal kan dolaşımı ve dolayısıyla vücudun ana fonksiyonlarının sağlıklı bir şekilde yerine getirilebilmesi için bu yağları dengeli bir şekilde tüketmemiz gerekir.
Sağlığımıza maksimum fayda sağlamaları için Dünya Sağlık Örgütünün öngördüğü oran 1 gr Omega 3 yağına karşılık, 5-10 gr Omega 6 yağıdır. Yani vücumuza giren her 1 gr Omega 3 için, en fazla 5-10 gr Omega 6 yağı almalıyız.
Bugün yapılan araştırmalar gösteriyor ki günümüz beslenme alışkanlıklarında maalesef bu yağları bu dengede alamıyoruz. Yediğimiz besinlerde daha çok Omega 6 olduğu için, bu oran bugün 1 gr Omega 3 yağına karşılık 15-20 gr Omega 6 olarak görünüyor. Yani bu iki yağın dengeli alımıyla gelen sayısız faydadan mahrum kalıyoruz.


- Omega 3 ve Omega 6 hangi besinlerde bulunur?

Omega 3
Ceviz, fındık, soya fasulyesi, lahana, ıspanak, brokoli, marul, kanola bitkisi, soğuk su balıkları ve balıkyağında bulunur.
Omega 6
Ayçiçeği, mısır, soya ve tahıl ürünlerinde bulunur.

İştahla Baş Etmenin Pratik Yolları


1. Daha uzun süre çiğneyin:
Yiyecekleri uzun süre çiğnedikten sonra yutmak, beyinin vücuda giren besinleri kaydetmesine zaman tanımak anlamına gelir. Üstelik tat alma duyusu da daha fazla tatmin edilir. Böylece doyduğunuzu anlamızla yemeye son vermeniz arasındaki zaman kısalıyor. Fazla yemekten
kaynaklanan sindirim sorunlarından kurtulmanız da cabası...

2. Güç harcayarak egzersiz:
Egzersizleriniz zorlaştıkça vücut ısınız artıyor ve daha fazla kalori yakmaya başlıyorsunuz. Bu durumda egzersizi takip eden bir kaç saat boyunca iştahınızın bastırılmasına neden oluyor. Böyle bir durumda, normal öğün saatinden bir kaç saat önce egzersiz yapmak başlamak en mantıklısı. Çünkü öğün saati geldiğinde spor yapmanın verdiği etkiyle iştahınız biraz daha kapalı olacaktır. Ama asla öğün atlama hatasına düşmeyin. Hem vücudunuz güçsüz düşer, hem de bir süre sonra aşırı yeme isteği duyarsınız.

3. Tat alma duyunuzu tatmin edin:
Yapılan araştırmalara göre değişik tatlarla bu duyuyu tatmin etmek, daha az miktarla yetinebilmemizi sağlıyor. Sürekli aynı yemeği yemek ise, özellikle de tadı hoşunuza gitmiyorsa, bir süre sonra tat alma mekanizmanızın kendini iptal etmesine neden oluyor. Bu yüzden de kendinizi sanki hiç yemek yememiş gibi hissedebiliyorsunuz. Bu durumu engellemek için öğünlerinizi taze otlarla ve baharatlarla tatlandırabilirsiniz.

4. Atıştırma krizlerini engelleyin:
Gün içinde sık ve az öğünler yemek, iştahınızın kontrolden çıkmasını önlemenin en kolay yolu. Belki yine arada birşeyler atıştırmak isteyebilirsiniz ama sizi doyuracak miktarla çok az olacaktır. Böyle bir durumda atıştırmak için sağlıklı karbonhidratlara yönelin. Çünkü bu besin türü sindirim sisteminde daha uzun süre kalıyor ve şeker seviyenizi yavaşça yükselterek daha uzun süreli bir tokluk hissi sağlıyor.

5. Daha fazla su için:
Su içmek kendinizi tok hissetmenize yardımcı olduğu için önemli Ayrıca vücudunuz susuz kaldığında çoğu zaman açlık hissine benzeyen sinyaller gönderiyor. Bol su içmek bedeninizin su istediği zamanlarda yemeğe yönelmenizi de önler.

Aldatmaca Yöntemler
 

Fazla kiloları yaratan yağları yakmaya çalışırken aman dikkat!
Bilinçsiz yanlış yöntemlerle vücudunuza zarar verebilirsiniz.
Günümüzde hareketsiz ve yoğun yaşantı içerisinde, insanların vücutlarında birçok rahatsızlıklar meydana gelmektedir. Bu rahatsızlıkların başında gelen şişmanlık, hem fizyolojik hem de sosyolojik açıdan insanları etkilemektedir. Şişmanlığın insan vücudunda oluşturduğu bu olumsuz etkilerden kurtulmak için birçok yöntem uygulanmaktadır. Bu yöntemlerin içinde, vücuttaki şişmanlığın giderilmesi açısından yanlış ve zararlı uygulamalar insanları başarıya ulaştıramayacağı için etkisiz olacaktır. Şişmanlığın giderilmesi için uygulanacak yöntemler kilo vermeye yönelik olmamalı, vücutta yağ kitlesini azaltıp kas kitlesini artıracak yöntemler olmalıdır. Yağ yakmak amacıyla uygulanan yanlış yöntemler şunlardır:


Sauna

Vücuttaki su kaybını sağlayan yöntemlerdendir. Vücut suyunu azalttıkça, yağ yakmak daha zor olacaktır.


Diüretik ilaç ve çaylar

Diüretik maddeler veya çaylar, vücutta yağ yakmamızı sağlamaz; sadece vücut suyunun idrar yoluyla vücudun dışına atılmasını sağlar.


Aç kalmak

Gerekli gıda maddelerini almadan uygulayacağınız yöntemler, vücudunuzdaki kas kütlesinin azalmasına sebep olurken, yağ kitlesinde bir değişim görülmeyecektir. Kaslar vücudunuzda yağ yakan fabrikalar olduğuna göre, yağ yakmak için kas kitlemizi kaybetmemiz gerekmektedir.


Masaj

Dolaşım sistemini ve kaslardaki gerilmeleri rahatlatmak için uygulanan manipulasyonlar, vücudumuzdaki yağı yakmayacağı gibi, vücut yağını bir yerden bir yere de taşımaz.


Karbonhidratsız beslenme

Karbonhidrat insanların mutluluk kaynağı olmasının yanında, vücut için önemli bir besin maddesidir. Karbonhidratlar vücudumuzda su tuttuğu için, şişman insanlar yememektedir. Önemli olan kilo kaybı değil yağ kaybı olduğuna göre, karbonhidratsız vücudun yağ yakmayacağı bilinmelidir.


Yüksek tempolu egzersizler

Yüksek tempolu egzersizlerle vücudumuzda daha fazla karbonhidrat, daha az yağ yakılacağı unutulmamalıdır.


Ağırlık çalışmaları

Ağırlık çalışmaları yağ yakmamızı sağlamaz, ama kas kitlesini reaksiyona geçireceği için yağ yakmada destekleyici bir faktör oluşturacaktır.


Kısa süreli diyetler

Kısa süreli diyetlerle vücudumuzda yağ yakamadığımız gibi, diyeti bıraktığımızda vücudumuzdaki yağ artışı hızlanacaktır. Kısacası tüm bu yöntemlerle vücudumuzda biriken istenmeyen yağlardan kurtulmamız mümkün değildir. Vücudumuzun sağlıklı olarak yağ yakabilmesi için egzersizin ve doğru beslenme alışkanlıklarının kazanılması ve hayat boyu devamı gereklidir.

Aşırı Zayıflamanın Zararları


BEYİN

Karbonhidrat diyeti beynin fonksiyonlarını düzenleyen özellikle hafıza kapasitesini artıran serotonin maddesini etkiler. Hafıza kaybı ve çeşitli beyin bozuklukları başlar. Zeka kaybı başlar ve beynini hızlı ve doğru karar verme fonksiyonu bozulur.


KALP

Kısa sürede kilo vermek kalp hastalıklarına yol açar. Tansiyon yükselir ve kalp hastalıkları başlar. Süratli kilo kaybı sırasında yağ kaybıyla birlikte kaslarda zayıflar. Diyet kesildiğinde mide ve karın bölgesi süratle yağ toplar. Şok diyetlerden sonra alınan kiloları kaybetmek çok zordur.


ADALELER

Protein eksikliği adale zayıflığına yol açar. Özellikle sabahları kahvaltıyı kesmek adaleleri etkiler.


CİLT

Şok diyet B vitamini öncelikli olmak üzere tüm vitaminlerin ve minerallerin kaybolmasına yol açar. Cilt kurur ve dökülür.


KAN

Kanda demir azalması nedeniyle çeşitli kan hastalıkları başlar. Anemi ve hemoglobin bozuklukları görülür. Çabuk yorulma, kırgınlık, halsizlik görülür.


SAFRA KESESİ

Diyet safra kesesi faaliyetini etkiler. Çalışmayan safra kesesi taş üretmeye başlar.

KEMİK

Süt, yoğurt ve peynirin az tüketilmesinden dolayı ortaya çıkan kalsiyum eksikliği kemik erimesine yol açar. Kemiklerin kırılması kolaylaşır, kırıkların iyileşme süresi ise uzar.


ENERJİ

Metabolizma bozuklukları lahana diyeti, greyfurt diyeti gibi sebze meyve diyeti sonucu ortaya çıkar. Sadece meyve ve sebze ile beslenenlerde (et ve balık yemeyenlerde) metabolizma bozuklukları ortaya çıkar, tüketilen her türlü besin kilo yapar.

N.E.: Yemeği tartışma konusu olmaktan çıkarmak bize ne gibi avantajlar sağlar?
Y.Y.: Böylece durumu, çocuğun ödevini yapmamasından farklı bir hale getiriyoruz. Bu çok önemli; çünkü aynı zamanda, yemekle ilgili çekişmelerin gelecekteki bir yeme bozukluğuna dönmesini önleyecek faktörlerden bir tanesi. Bu şekilde hareket edildiği takdirde, çocuk yemekten değil, ancak annesinin planlarından nefret edebilir. Beslenme çok temel bir ihtiyaç olduğundan, bu yöntemle çocuk, annesiyle yemek gibi bir konuda didişmektense, daha uygarlığın getirdiği bir düzenleme konusunda çatışmış olur. Ödev çatışması insanı hasta etmez, ama yemek yeme çatışması ruhsal olarak hasta edebilir. O sebeple anne-babaların menü konusunda, tercihen hafta başında, olmuyorsa sabahtan, akşam menüsü ile ilgili bir hazırlık yapmalarını tavsiye ediyorum. Çocuk akşam yemeği sırasında, 'Ben bunu yemeyeceğim, bana pizza söyle' dediğinde, menüyü birlikte kararlaştırdığınız için, bu isteğini yerine getirmeme hakkına sahipsiniz demektir. Yemek inatlaşmasının bir diğer nedeni, seçenek olmamasıdır. Örneğin, 'Aman tontonum aç kalmasın!' diyerek, yarım ekmek içine sucuk ve salam koyup tost yapan aileler var. Elbette ki, aklı başında olan her çocuk, kereviz çorbası veya lahana sarması yerine, tost yemeği tercih eder.

N.E.: Günümüzde çok gündemde olan bir konu da yeme bozuklukları? Bu konuda neler söyleyeceksiniz?
Y.Y.: Öncelikle, bu problemlerin çoğunun, ergenlikle birlikte başlayan problemler olduğunun altını çizmek gerek. Ama daha küçük yaşlardaki çocukların da beslenme biçimleri ile ilgili sorunları var. Örneğin, bebeklerde ve küçük çocuklarda sıkça rastladığımız, yememe, yemeği reddetme vb. sorunlar var.

N.E.: Bu tür sorunlarla karşılaştıklarında anne-babaların nasıl davranması gerekiyor?
Y.Y.: Küçük bebeklerin yeme-yememe inatlaşmalarında öncelikle, anne-babaların inatlaşmadan fayda gelmediğini bilerek hareket etmesinde fayda var. Bu, hem tuvalet hem de beslenme eğitimi için geçerli; çünkü zıtlaşma ve inatlaşma yoluyla bir yere varılmıyor. Bu yaştaki çocuklarla ilgili sorunu çözme alternatifi, çocuğu aç bırakma değildir. Bu noktada, anne-babanın besine, beslenmeye nasıl baktığı, çocuğu için gerekeni yapıp yapmadığı önemli. Özellikle bir bebekle annesi arasında, besin üzerinden bir çekişme varsa- bebek ağzını kapatıyor, lokmayı çiğnemeden yutuyorsa - karşılıklı anlaşmazlık olduğu düşünülmelidir.

N.E.: Bu tür durumların nedenleriyle ilgili neler söyleyebilirsiniz?
Y.Y.: Yedirilen yemeğin iyiliği-kötülüğü veya annenin ustalığı, yeterliliği-yetersizliği gibi faktörlerden ziyade, en başta, annenin kendini nasıl algıladığı, annelik görevini nasıl tanımladığı gibi daha psikolojik kavramlar üzerinde durulması gerek. O nedenle yeme inatlaşması söz konusu olduğunda mutlaka bir uzmandan -çocuk hekimi, aklı başında bir psikolog ya da pedagog, diyet uzmanı, çok zorlanıyorsa bir çocuk psikiyatrisi uzmanı olabilir- yardım alınması gerek. Yeme problemleriyle ilgili bir diğer önemli faktör de, bazı bebeklerin ve küçük çocukların, yemeğe yönelik ağız yapıları, çene kasları ve yutma becerilerinin iyi gelişmemiş olması. Bu tür durumlarda çocuk, başka bir çocuğun kolayca yiyebildiği besini yerken zorlanabiliyor. 'Huylu"olarak tabir edilen bazı çocuklarsa, pürüzlü ve dokusunu yadırgadıkları besinlerden rahatsız olabiliyor... Sonuç olarak, bazı durumlarda, çocuğu, yedirdiğimiz yiyecek veya yemesi için zorladığımız yiyecekle rahatsız etme ihtimalimiz olduğunu da akılda tutmak gerekiyor. Bütün bu ihtimalleri düşündüğümüzde, beslenmeyle ilgili türlü gereksinimleri yerine getirdiği halde, çocuğunu yeterince besleyemediğini ya da çocuğuyla iyi bir yeme-içme alışverişi kuramadığını düşünen annelerin, bu konuyla kendi başlarına mücadele etmesi yerine, imkanları nispetinde birisinden akıl almalarını -birçok başka formüle göre- çok daha önemli bulduğumu söyleyeyim. Fakat gözlemlediğim kadarıyla anneler, beslenmeyle ilgili sorunları kendi başlarına çözebilmeleri gerekiyormuş gibi bir yanılgı içindeler.

N.E. : Beslenme söz konusu olduğunda, hangi yanlış davranışlardan söz edebiliriz?
Y.Y.: Örneğin ben sizin evinize misafir geldim. Çok güzel bir çorba yapmışsınız; ben de bir tabak çorba içtim ve doydum. Bana hemen 'Biraz daha almaz mısınız?' diye soruyorsunuz. Doyduğumu söylememe rağmen, 'Ama biraz önce çok güzel yediniz. Bundan biraz daha alın. Kalmasın!' diyerek ısrarınızı sürdürüyorsunuz. Bir yeme sorunuyla karşılaştığınızda kendinizi çocukların yerine koyun ve yemek konusunda çok ısrarcı bir ev sahibinin evinde misafir olduğunuzu düşünün. Ne yaparsınız? Ya edepsizleşip ev sahibine 'Yeter!' dersiniz ya da lanet edip o eve bir daha gelmemek üzere o çorbayı yutarsınız. Karşımızdakini -bu bir bebek de,  çocuk da olabilir- böyle bir duruma düşürmememiz çok önemli. Tabii bu noktada eleştirel ve kuşkucu anneler hemen, 'Ne yani çocuk beslenmesin mi?' diyecek. Bu durumun alternatifi beslememek değil; sadece o yolla besleyemediklerini kabul etmeleri. Hiçbir çocuğun besinsiz kalma ihtimali olmadığını biliyoruz. Ama bir sorun söz konusu olduğunda, beslenmeyle ilgili inatlaşmamak gerekiyor. Yetkinliğini sorgulayan annelerin bu inatlaşma sorununu daha çok yaşadığını görüyoruz. Aynı şeyi, emzirme döneminde de görebilirsiniz. Emzirme her annenin, doğadaki her canlının otomatik olarak yapabildiği bir şeyken, bazı annelerin bu konuda ciddi anlamda zorlandıklarını görüyoruz. Bu tamamen anneyle, annenin üzerindeki psikolojik baskıyla, içinde bulunduğu durumla, beklentilerle paralellik gösteren bir durumdur. Söz konusu durumlarda uzman kişilerden yardım ve destek alınabilir. Bebeğin, gelecekte yeme bozukluğuna sahip olmasına çanak tutmamak açısından yapılması gereken ilk şey, anne-babanın inatlaşmacı, kontrol edici bir beslenme alışkanlığından vazgeçmesi. Karşınızdakinin ne yediğini ne kadar kontrol edebilirsiniz?  'Sen seversin' diye yaklaşmak mesela. Örneğin, halanızı ya da teyzenizi ziyaret ediyorsunuz ve 'Sen seversin' dediği için sırf kibarlıktan sevmediğiniz ama yediğiniz bir şeyi her ziyarette yemek zorunda kalıyorsunuz. İşte çocuk da bazen böyle hissediyor, ama onun bizlerle aynı toleransta olmasını beklemek büyük hata!

N.E.: Yaşa göre kategorize edersek, çocukların edinmiş olması gereken yeme alışkanlıkları hangileri ?
Y.Y.: Alışkanlıkları yaşa göre kesin çizgilerle kategorize etmek imkansız. Ama örnek vermek gerekirse; çocuğun mama sandalyesiyle sofraya katılması ne kadar erken olursa o kadar iyi, çünkü bir masa etrafında ailece toplanmak çocuk açısından faydalı. Çocuk peşinde koşarak ağzına bir şeyler sokmak ise yemek yemek değil, vücuda besleyici bir madde sokmakla eşdeğer. Bu hareketin çocuğun koluna serum takmaktan bir farkı yok; çünkü ağza yiyecek sokmakla farkındalık oluşmuyor. Farkındalık oluşmadığı için de çocuk ne yediğini bilmiyor; ne yediğini bilmediği için de bir sonraki yemek için sofraya oturduğunda, öğrenememiş olduğundan, yine aynı noktadan başlamış oluyorsunuz. Farkındalık yaratmanın yolu, yemek yerken çocuğu oturtmaktan ve o sırada başka bir şeyle meşgul etmemekten geçer. Dolayısıyla televizyonun açık olmadığı bir ortamda, bir oyun bahçesinde değil, ama mama sandalyesinin yanına onun sevdiği birkaç oyuncağını koyarak, yemek yedirebiliriz. Bu, küçük çocuklar ve bebekler için geçerli ama 4 yaşında bir çocuk için değil. Bu yaştaki küçük bir çocuğun da sofrada çok uzun süre oturamayacağını hesap etmek gerek. 4 yaşına kadar, bir çocuğun masada, yemeğin başlangıcından itibaren 10 dakika oturması yeterli.

N.E.: Çocukların kilolu arkadaşlarıyla 'şişko' diyerek alay etmeleri sıkça görülen bir durum. Bu tür durumlarda anne-babaların nasıl bir tutum sergilemeleri gerekiyor?
Y.Y.: Çocukların önemli bir bölümü şişman değildir. Aslında şişmanlık, norm dışı olanın en gözle görülür hallerinden biridir. Yoksa güzel olmak, yakışıklı olmak vb. gibi bir anlam taşımaz. Diğer özelliklerinizle dikkat çekmeniz zordur; ama şişman olduğunuz çok gözle görülür bir şeydir ve maalesef şişmanlar, çocukların sıkça hedefi olur. Bunun birinci nedeni, çocukların daima kendilerine bir hedef aramalarıdır. Bu tür durumlar, çok kilolu çocuklar üzerinde bayağı bir etki yaratıyor. Bu dönem, anne-babanın çocuğa, 'Sen böyle de güzelsin' diyebileceği bir süreç değil. Diğer yandan, kiloyla kişiliği ayrı tutmaya özen göstermenin büyük önemi var. Kilo neyin işareti? İnsanın kendini kontrol etmekte zorlandığının, keyfine düşkün, boğazına hâkim olmayan, rahat olan biri olduğunun işareti... Birçok kişinin şişmanlaması kişiliğiyle ilgili bir sebepten ziyade, genel beslenme alışkanlıkları ve davranışlarının doğru olmaması ya da metabolik bazı sorunları olmasından kaynaklanıyor. Şişman bir çocuğun anne-babası açısından en önemli sorun, çocuğun şişmanlığının sağlığı açısından risk olmaktan çıkarılması. Zaten bu sebeple çocuğun normal bir kiloya ve normal beslenme alışkanlıklarına döndürülmesi gerekir. Fakat bazı evlerde, şişmanlıkla ilgili arkadaşlarının çocuğa yaptığı saldırılara karşı tek teselli, çocuğu biraz daha beslemek oluyor. Bu tabii ki çok yanlış... Başka hastalığı olmayan ve şişmanlığı yanlış beslenme alışkanlıklarından kaynaklanan çocuğun, yaşına bağlı olarak, arkadaşlarıyla olan ilişkisi, kilo sorununun çözülmesi için fırsat olarak da görülebilir. Çünkü sosyal hayat, arkadaşları tarafından kabul edilme, toplumsal normlara uymak 6-14 yaş grubu çocuklarda bir ihtiyaçtır. Çocuğa, 'Biz senden memnunuz. Sen tam bizim sahip olmak istediğimiz gibi bir çocuksun ama bu kilolardan kurtulmanın sana yararı var.' tarzında, zararlı bir şeyden kurtulmasını isteme pozisyonunda yaklaşmak lazım. Oysa çocuğa 'Obur, pisboğaz! diyerek hareket ettiğinizde, fazla kilolardan kurtulmakla ilgili mücadeleci bir tutum sergilenmiş olur ve tıpkı demin söz ettiğimiz inatlaşan bebek gibi bir durumla karşılaşabiliriz. Çok yiyen çocukla hiç yemeyen çocuk, neredeyse aynı psikolojik mekanizmalarla hareket eder. Burada önem kazanan, yemeği kontrol mekanizmasıdır. O kontrol üzerinde anne-babanın çocukla bir ortaklık kurması, bir mutabakat içinde hareket etmeye gayret etmesi çok önemli.
 
  Bulimia, "her psikolojik aşırılık, gizliden gizliye karşıtını içinde taşır" diyen psikiyatrist C.G. Jung'un sözünü âdeta doğrularcasına, hem tıkınmayı, hem de kusmayı içerir. Midesini tıka basa dolduran genç, dakikalar içerisinde boşaltmak için her şeyi yapmaya başlar. Çünkü tıkınırcasına yemenin yanı sıra şişmanlamayla ilgili kaygılar ve telafi çabalarının bir arada görüldüğü bir bozukluktur. Rahatsızlık daha çok ergen yaşlardaki genç kızlarda, sıklıkla sıkı bir diyetin ardından ortaya çıkar. Sıkı diyet yapanlarda, bedeninden bir türlü memnun olmayanlarda daha sık görülmektedir.
  Genetik etkenlerin önemli rol oynadığı bulimia'da, ailede benzer sorunlara veya titizlik, evhamlılık gibi özelliklere rastlanabilir. Yeme nöbetlerinde bir öğündeki gıda alımının kalori değeri 3.000-5.000, hatta 15.000 kaloriyi bulabilir. Tıkınırcasına yemeye meşhur bir örnek olarak, günde 50.000 kalori alan Elvis verilebilir.
  Rahatsızlığa sıklıkla, yoğun bir değersizlik duygusu, madde kötüye kullanımı, sabırsızlık gibi ruhsal sıkıntılar eşlik edebilir. Tıkınırcasına yeme sırasında ne kadar yediğini, ne yediğini kontrol edememe duygusu sıkça yaşanır. Maksat o anki açlığı, bastırılmak bilmez o açlığı, doyurmaktır. Problemin sebepleri hakkında düşünüldüğünde, bu açlık duygusunun duygusal boşlukla ilişkisini kuran bilimsel çalışmalar, depresyon ile yeme bozuklukları arasındaki bağlantılar üzerinde durmaktadır. Bulimia ile duygusal bozuklukların çok sık bir arada olması, düşündürücü olduğu kadar tedavi açısından da yol gösterici olabilir. Psikoterapiler de, ilaç tedavileri de, bu etki yollarını kullanmaktadır. Kişilik gelişimini etkileyen anne-baba özelliklerinin, yeme alışkanlıkları ve yemenin simgelediği psikolojik işlevlere etkisi üzerinde durulan aile terapisi yaklaşımlarının tedavide önemli bir yeri vardır.
  Yemenin ertesinde ise kalori alımını dengelemek için istemli kusmalar, müshil, idrar söktürücü gibi çeşitli ilaçların kullanımı, yoğun egzersiz, aşırı sınırlayıcı diyet gibi yöntemlere başvurulur. Anoreksiyası olanların aksine genelde vücut ağırlıkları normaldir. BN bazı fiziksel olumsuz sonuçlara da neden olur; kusmaya bağlı elektrolit dengesizlikleri, yutak, yemek borusu, mide yırtıkları, elde yaralar, diş çürükleri, diş minesinin kaybı, ilaç kullanımına bağlı (müshil, idrar söktürücü) kalp kası hasarı, kalp ritm düzensizliği, hatta kalp yetmezliği görülebilir. Yine ilaç kullanımı ile kabızlık ve barsak düzensizliği izlenir. Tedavide ise, hem psikiyatrik hem fiziksel problemlerin ele alınması gereklidir. Hastanın birlikte yaşadığı kişilerle değerlendirilmesi, beslenmenin düzenlenmesi ve uygun ilaç tedavisi ile yanıt alınabilir.


AFL